Interpelacja w sprawie propozycji Komisji Europejskiej dotyczącej budżetu UE na lata 2028-2034 (MFF) i drastycznego ograniczenia finansowania WPR przy jednoczesnym drastycznym podnoszeniu wymogów

Szanowny Panie Premierze!

Na podstawie art. 115 Konstytucji RP oraz art. 191 Regulaminu Sejmu RP kieruję interpelację w sprawie, która dotyka fundamentów bezpieczeństwa państwa – bezpieczeństwa żywnościowego, trwałości polskiego rolnictwa oraz realnych dochodów setek tysięcy gospodarstw.

Komisja Europejska przedstawiła propozycję nowej perspektywy budżetowej UE na lata 2028–2034 o wartości „prawie 2 bln euro”. W tej samej propozycji komisja „odkłada” na wsparcie rolników ok. 302 mld euro.

Dla porównania: w obecnym MFF 2021–2027 WPR to 386,6 mld euro, czyli 31,95% całego budżetu wieloletniego (1,21 bln euro). Innymi słowy – na poziomie nominalnym mówimy o spadku rzędu ok. 84,6 mld euro względem obecnej perspektywy, a w udziale procentowym o zejściu z ok. 32% do ok. 15% (302 mld/~2 bln).

To nie jest kosmetyka. To jest uderzenie w podstawowy mechanizm stabilizacji dochodów rolników, tym bardziej że w 2021–2027 z puli WPR ok. 270 mld euro przypadało na płatności bezpośrednie.

Jednocześnie Komisja i instytucje UE utrzymują oraz rozwijają wymogi środowiskowo-klimatyczne i przyrodnicze wobec rolnictwa (warunkowość, ekoschematy, cele odbudowy przyrody, torfowiska/retencja), co oznacza w praktyce rosnące koszty produkcji, ograniczenia technologiczne i ryzyko spadku podaży – bez proporcjonalnej gwarantowanej kompensacji finansowej.

W tym samym czasie – w kontekście umowy handlowej UE–Mercosur – Komisja zaproponowała państwom członkowskim „early access” do ok. 45 mld euro środków rolnych z przyszłego budżetu (2028–2034), tj. wcześniejsze uruchomienie do 2/3 środków przewidzianych na przegląd śródokresowy jako element politycznego „uspokojenia” rolników i zdobycia poparcia dla umowy. Równolegle Komisja ogłosiła zawarcie porozumienia UE–Mercosur (co do zasady) w styczniu 2026 r.

Trudno nie zauważyć absurdu tej konstrukcji: najpierw ogranicza się stałe finansowanie WPR, potem rolnikom proponuje się „wcześniejszy dostęp” do części przyszłych środków jako polityczny plaster, a w tle forsuje się umowę, która – według licznych obaw środowisk rolniczych w UE – może zwiększyć presję konkurencyjną w newralgicznych sektorach.

W praktyce dla gospodarstw oznacza to proste pytanie:

Jak mamy utrzymać produkcję, dochód i inwestycje, skoro równocześnie:

1) spada wspólny budżet WPR;
2) rosną wymagania (i koszty);
3) uruchamia się mechanizmy handlowe pogłębiające konkurencję cenową w wybranych sektorach?

Dochód rolnika w Polsce – szczególnie w produkcji rozdrobnionej – jest w wielu typach gospodarstw wrażliwy na poziom dopłat bezpośrednich (stabilizator płynności, zdolności inwestycyjnej i odporności na wahania cen energii/pasz/nawozów). Jeżeli w UE maleje pula WPR w sposób nominalny, a dodatkowo w ujęciu realnym (inflacja, koszty wymogów) – to bez twardych gwarancji krajowej koperty i stawek oznacza to spadek dochodu rozporządzalnego gospodarstw oraz wzrost ryzyka rezygnacji z produkcji, szczególnie w regionach o słabszych warunkach gospodarowania.

Dlatego rząd ma obowiązek przedstawić Sejmowi i opinii publicznej twardą ocenę skutków: ile straci Polska, ile straci przeciętne gospodarstwo w zależności od profilu produkcji oraz jakie instrumenty osłonowe i negocjacyjne rząd zamierza zastosować.

Rolnictwo nie jest „jedną z branż”. Rolnictwo to bezpieczeństwo żywnościowe, stabilność społeczna obszarów wiejskich i odporność państwa w kryzysach. Propozycja, w której zmniejsza się finansowanie WPR, a jednocześnie podnosi wymagania i w tle pakuje rolników w spór handlowy z Mercosur, jest konstrukcją wewnętrznie sprzeczną i społecznie zapalną.

Oczekuję jednoznacznej odpowiedzi rządu RP: Czy Polska zgadza się na „WPR mniej pieniędzy – więcej obowiązków” i jakie twarde warunki postawi w negocjacjach, aby polski rolnik nie został sprowadzony do roli kosztu w unijnej układance politycznej?

W związku z powyższym uprzejmie proszę prezesa Rady Ministrów o odpowiedź na poniższe pytania:

1. Czy rząd RP potwierdza, że w propozycji KE dla MFF 2028–2034 przewidziano ok. 302 mld euro na wsparcie rolników/WPR przy „prawie 2 bln euro” całego MFF?
2. Czy rząd RP potwierdza, że w MFF 2021–2027 WPR wynosi 386,6 mld euro, czyli 31,95% budżetu MFF?
3. Jakie jest stanowisko rządu RP wobec spadku udziału WPR w budżecie UE z ok. 32% do ok. 15% (w relacji do propozycji KE)?
4. Ile – według wstępnych szacunków rządowych – wyniesie krajowa koperta Polski w WPR 2028–2034 w wariantach:

   a) proporcjonalnego cięcia całej puli UE,
   b) cięcia skoncentrowanego na dopłatach bezpośrednich,
   c) cięcia skoncentrowanego na II filarze?

5. Jakie będą skutki dla stawek na hektar w Polsce (płatność podstawowa, redystrybucyjna, młody rolnik, ekoschematy) w trzech scenariuszach: -10%, -20%, -30% koperty? Proszę o tabelę symulacyjną.
6. Czy rząd RP potwierdza, że w obecnej perspektywie ok. 270 mld euro stanowią płatności bezpośrednie? Jeśli tak – jaki jest plan obrony tej części WPR w negocjacjach?
7. Jak rząd RP zamierza pogodzić rosnące wymogi (klimat/przyroda/warunkowość) z ograniczeniem finansowania – aby nie przerzucać kosztów transformacji na rolników bez realnej rekompensaty?
8. Czy rząd RP akceptuje koncepcję KE „early access” do ok. 45 mld euro od 2028 r. (przyspieszenie do 2/3 środków z przeglądu śródokresowego) jako instrument polityczny w kontekście sporu o Mercosur?
9. Czy rząd RP uznaje za właściwe, aby zamiast stabilnego finansowania WPR oferować rolnikom „wcześniejszy dostęp” do środków przyszłych jako substytut realnych pieniędzy?
10. Jakie warunki brzegowe rząd RP postawi w sprawie umowy UE–Mercosur, aby nie doprowadzić do sytuacji, w której osłabione finansowanie WPR + wzrost wymagań + presja konkurencyjna importu uderzą łącznie w polską produkcję?
11. Czy rząd RP przeprowadził ocenę ryzyka dla bezpieczeństwa żywnościowego Polski w scenariuszu spadku dopłat i spadku opłacalności produkcji (w szczególności w sektorach wrażliwych)? Jeżeli tak – proszę o jej udostępnienie.
12. Jakie działania negocjacyjne i koalicyjne podejmie rząd RP w Radzie UE, aby:

    a) utrzymać realną siłę nabywczą dopłat,
    b) zapewnić finansowanie kosztów nowych wymogów (torfowiska/retencja/ochrona przyrody),
    c) zablokować przerzucanie na rolników obowiązków bez zapewnienia odpowiednich środków finansowych?