Interpelacja w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (UD213), w szczególności w zakresie selektywnego charakteru zakazu wprowadzania do obrotu wyrobów nikotynowych o aromacie charakterystycznym

Szanowna Pani Minister,

projektowane przepisy przewidują zakaz wprowadzania do obrotu smakowych woreczków nikotynowych, natomiast nie obejmują zakazem takich produktów, jak smakowe nikotynowe płyny do papierosów elektronicznych, mimo że są one już teraz powszechnie dostępne na rynku i stanowią jeden z głównych czynników inicjacji nikotynowej wśród dzieci i młodzieży.

Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że obowiązująca już dziś ustawa o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych zakazuje stosowania aromatów charakterystycznych w wyrobach tytoniowych. Branża nikotynowa nauczyła się skutecznie obchodzić ten zakaz wytwarzając smakowe produkty nikotynowe bez tytoniu.

Na rynku funkcjonują bowiem wkłady do podgrzewaczy, które nie zawierają liści tytoniu, lecz inne surowce lub nośniki, do których syntetycznie dodawana jest nikotyna, a produkty te oferowane są w szerokiej gamie aromatów charakterystycznych. Formalnie nie są one kwalifikowane jako wyroby tytoniowe, mimo że w rzeczywistości pełnią analogiczną funkcję, dostarczając nikotynę i podtrzymując uzależnienie. Pokazuje to, że różnicowanie regulacyjne oparte na technicznych definicjach surowca prowadzi do nieszczelności prawa, zamiast do skutecznej ochrony zdrowia publicznego.

Jednocześnie Ministerstwo Zdrowia w uzasadnieniu projektu UD213 powołuje się na stanowisko Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Cytat z uzasadnienia projektu: „Światowa Organizacja Zdrowia jednoznacznie podkreśla, że stosowanie aromatów charakterystycznych promuje używanie wyrobów nikotynowych wśród młodych osób i przyczynia się do ich uzależnienia od nikotyny”.

WHO w publikacji z 30 maja 2025 („Information Sheet: The role of flavours in increasing the appeal of tobacco, nicotine and related products”) mówi wprost, że państwa powinny rozważyć wprowadzenie „zakazu aromatów w wyrobach tytoniowych, nikotynowych oraz pokrewnych, w celu zmniejszenia ich atrakcyjności, w szczególności dla dzieci i młodzieży”. WHO nie wyróżnia saszetek nikotynowych jako produktu, który zasługuje na szczególne obostrzenia, ani też nie wskazuje żadnych podstaw, aby pozwalać na aromaty charakterystyczne w płynach do e-papierosów. WHO rekomenduje, aby zakazać aromatów we wszystkich wyrobach nikotynowych. Doprowadzenie do sytuacji, w której nadal istnieją rodzaje wyrobów nikotynowych nieobjętych zakazem zawierania aromatów charakterystycznych służy tylko i wyłącznie branży nikotynowej — nie jest w interesie zdrowia publicznego.

W mojej ocenie odpowiedzią na powyższe problemy powinno być wprowadzenie jednego prostego, jednoznacznego i odpornego na obchodzenie przepisu, zgodnie z którym wszystkie produkty zawierające nikotynę – z wyłączeniem produktów dopuszczonych do obrotu w reżimie farmaceutycznym – nie mogą zawierać aromatów charakterystycznych.

Takie rozwiązanie byłoby spójne z rekomendacjami WHO, ułatwiłoby stosowanie prawa, poprawiło jego czytelność oraz ograniczyło konieczność ciągłego nowelizowania przepisów w reakcji na nowe produkty omijające istniejące zakazy.

W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:

1. Z jakich przyczyn projekt nowelizacji ustawy antynikotynowej przewiduje zakaz wprowadzania do obrotu smakowych woreczków nikotynowych, natomiast nie obejmuje analogicznym zakazem smakowych elektronicznych papierosów oraz innych produktów nikotynowych zawierających smak lub aromat charakterystyczny, mimo jednoznacznych rekomendacji WHO, aby objąć zakazem wszystkie rodzaje smakowych produktów nikotynowych?

2. Czy Ministerstwo Zdrowia analizowało zjawisko obchodzenia obecnych przepisów poprzez wprowadzanie na rynek aromatyzowanych produktów z syntetycznie dodaną nikotyną, formalnie niebędących wyrobami tytoniowymi? Jeżeli tak – proszę o przedstawienie wyników tych analiz.

3. Czy na etapie przygotowywania projektu UD213 Ministerstwo Zdrowia prowadziło konsultacje, spotkania lub rozmowy z przedstawicielami branży nikotynowej, w tym producentami lub dystrybutorami elektronicznych papierosów, płynów do e-papierosów bądź wkładów do podgrzewaczy?

a) Jeżeli tak – proszę wskazać daty, uczestników oraz zakres tematyczny tych spotkań.
b) Czy sporządzano z nich notatki lub protokoły? Jeżeli tak — proszę o ich udostępnienie.

4. Czy Ministerstwo Zdrowia planuje na dalszym etapie prac legislacyjnych wprowadzenie jednolitego zakazu aromatów charakterystycznych we wszystkich produktach zawierających nikotynę, z wyłączeniem produktów leczniczych dopuszczonych w ramach nikotynowej terapii zastępczej?

5. W uzasadnieniu projektu ustawy UD213 można przeczytać, że „proponuje się, by zakaz stosowania aromatów charakterystycznych w płynach do elektronicznych papierosów, nikotynowych i beznikotynowych wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2026 r.” Jednocześnie w opublikowanej do konsultacji publicznej treści projektu brak jest przepisu, który wprowadzałby taki zakaz.

a) Czy na którymkolwiek etapie prac nad projektem UD213 istniał projekt takiego przepisu przewidującego zakaz stosowania aromatów charakterystycznych w płynach do elektronicznych papierosów?
b) Jeżeli tak – proszę wskazać, na jakim etapie został on usunięty oraz z jakich przyczyn nie znalazł się w wersji projektu skierowanej do konsultacji publicznych.

W mojej ocenie tylko spójne, jednoznaczne i kompletne regulacje mogą skutecznie chronić dzieci i młodzież przed uzależnieniem od nikotyny oraz zapobiec dalszemu obchodzeniu prawa przez rynek.

Z wyrazami szacunku

Marta Stożek