Interpelacja w sprawie rzeczywistego (efektywnego) obciążenia podatkiem CIT w Polsce na tle państw UE oraz wpływu konstrukcji podstawy opodatkowania (w tym NKUP, podatku minimalnego, ulg i preferencji) na konkurencyjność inwestycyjną polskich spółek

Szanowny Panie Ministrze,

w debacie publicznej pojawia się teza, że mimo nominalnej stawki CIT 19% (oraz 9% dla części podatników), rzeczywiste, efektywne obciążenie podatkiem dochodowym od osób prawnych dla wielu przedsiębiorstw – zwłaszcza większych – jest istotnie wyższe, a jednocześnie mniej przewidywalne niż w szeregu państw Europy Zachodniej, które formalnie mają wyższe stawki nominalne, lecz w praktyce oferują stabilniejsze reguły podstawy opodatkowania, bardziej neutralne zasady kosztowe oraz konkurencyjne instrumenty wspierające innowacje (np. systemy typu Innovation/Patent Box).

W przestrzeni eksperckiej funkcjonuje przy tym wiele różnych definicji „realnego CIT”, co powoduje nieporozumienia i – co gorsza – utrudnia podejmowanie racjonalnych decyzji inwestycyjnych przez polskie firmy. „Realny CIT” bywa rozumiany jako:

1) stawka nominalna (ustawowa),

2) efektywna stopa podatkowa liczona na podstawie sprawozdań (podatek bieżący/wynik księgowy),

3) efektywne stopy „modelowe” (np. wskaźniki OECD typu EATR/EMTR – forward-looking, dla typowej inwestycji),

4) CIT w relacji do PKB lub CIT w relacji do nadwyżki operacyjnej (miary makro),

5) łączne opodatkowanie zysku spółki i wspólnika (CIT + PIT od dywidendy oraz warianty typu estoński CIT).

Jednocześnie w Polsce w ostatnich latach nałożyło się kilka zjawisk istotnych dla efektywnego opodatkowania:

- rozbudowa katalogu wydatków nieuznawanych za koszty uzyskania przychodów (NKUP) oraz ograniczeń w zaliczaniu kosztów (limity, warunki, progi, domniemania),
- wprowadzenie i modyfikacje instrumentów typu podatek minimalny i/lub innych mechanizmów antyoptymalizacyjnych wpływających na podstawę opodatkowania,
- zwiększenie znaczenia obowiązków dokumentacyjnych i ryzyk (m.in. ceny transferowe, WHT, należyta staranność), co podnosi „koszt zgodności” i ryzyko sporu,
- równoległe funkcjonowanie wielu ulg i preferencji (B+R, IP Box, robotyzacja, prototyp, ekspansja, ulgi proinnowacyjne), które w teorii mogą obniżać efektywne opodatkowanie, ale w praktyce bywają trudne do zastosowania lub niepewne interpretacyjnie,
- oraz zmiany sektorowe – w szczególności regulacje dotyczące sektora bankowego, gdzie według doniesień medialnych i rynkowych miały zostać wprowadzone podwyższone stawki CIT dla banków w latach 2026–2027.

W ocenie wielu przedsiębiorców i doradców powyższe czynniki powodują, że przewidywalność obciążenia CIT w Polsce jest niższa niż w części państw UE, a to z kolei przekłada się na decyzje o lokowaniu inwestycji, przenoszeniu funkcji i aktywów niematerialnych oraz strukturze finansowania. OECD w ramach publikacji Corporate Tax Statistics prezentuje m.in. podejście do porównywania systemów poprzez modelowe efektywne stopy opodatkowania inwestycji (EATR/EMTR) oraz opisuje, że konstrukcja bazy (np. amortyzacja, ulgi, instrumenty typu ACE) może istotnie zmieniać efektywne opodatkowanie.

OECD wskazuje, że różnice w bazie podatkowej (amortyzacja, ulgi, konstrukcja systemu) mogą istotnie wpływać na efektywne opodatkowanie i zachowania inwestycyjne, dlatego rzetelne i publiczne przedstawienie danych przez MF jest konieczne dla uczciwej oceny systemu.

Wobec powyższego uprzejmie proszę Pana Ministra o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:

1. Jaką definicję „efektywnego CIT” stosuje Ministerstwo Finansów w analizach porównawczych i ocenie konkurencyjności podatkowej Polski? Proszę wskazać, czy MF posługuje się miarami:

- opartymi o dane sprawozdawcze (ex post),
- modelowymi (ex ante – np. EATR/EMTR),
- makro (CIT/PKB),
- oraz miarą łączną CIT+PIT (zysk spółki i wspólnika).

2. Czy MF prowadzi cykliczne porównania Polski z państwami UE w zakresie efektywnego CIT, w szczególności dla inwestycji produkcyjnych oraz inwestycji w aktywa niematerialne (IP)? Jeśli tak – proszę o udostępnienie ostatnich 3 analiz (lub wskazanie miejsca publikacji).

3. Czy MF wykorzystuje lub weryfikuje dane OECD z Corporate Tax Statistics (w tym bazę CIT Rates Database i rozdziały o efektywnych stopach podatkowych)? Jeśli tak – proszę wskazać, w jaki sposób MF interpretuje te wskaźniki w odniesieniu do Polski.

4. Proszę o przedstawienie dla lat 2020–2025 (a jeśli dostępne – także 2024–2025 w ujęciu wstępnym) następujących danych w podziale co najmniej na: mikro-/małe/średnie/duże podmioty oraz branże (NACE/PKD):

- średnia i mediana efektywnej stopy CIT liczona jako podatek bieżący/zysk brutto (wg sprawozdań finansowych, o ile MF posiada takie ujęcie) lub alternatywnie: CIT zapłacony/dochód podatkowy,
- udział podmiotów z efektywną stopą: 0%, 0–5%, 5–10%, 10–15%, 15–20%, >20%,
- odsetek podatników wykazujących stratę podatkową przy dodatnim wyniku bilansowym (jeśli MF posiada takie zestawienie),
- wpływy z CIT w podziale na sektory oraz koncentrację wpływów (np. udział top 1%, 5%, 10% podatników w wpływach CIT).

5. Jak MF ocenia wpływ obecnej konstrukcji CIT na długoterminową stabilność dochodów budżetowych oraz na skłonność firm do reinwestowania zysków w Polsce?

6. Proszę o wskazanie, które kategorie NKUP i ograniczeń kosztowych (w ujęciu agregatowym) w największym stopniu:

- podnoszą efektywną stopę CIT,
- zwiększają ryzyko sporów interpretacyjnych,
- oraz generują największe koszty zgodności dla przedsiębiorców.

7. Czy MF posiada szacunki, o ile procentowo (średnio) podstawa opodatkowania różni się od wyniku księgowego (zysku bilansowego) w Polsce – oraz jak to wygląda na tle wybranych państw UE (np. Niemcy, Francja, Niderlandy, Szwecja, Dania, Finlandia)?

8. Proszę o informację, czy MF planuje uproszczenie/ujednolicenie zasad kosztowych (w tym ograniczeń) w kierunku większej przewidywalności i neutralności – oraz jaki jest harmonogram ewentualnych prac.

9. Proszę o podanie dla lat 2019–2025:

- liczby podatników korzystających z ulgi B+R, IP Box, ulgi na robotyzację (i innych preferencji proinnowacyjnych),
- wartości odliczeń/zwolnień i utraconych dochodów budżetu (tax expenditure),
- struktury branżowej oraz wielkościowej beneficjentów,
- odsetka przypadków zakwestionowania rozliczeń w kontrolach lub sporach.

10. Proszę o ocenę MF, czy polskie instrumenty (IP Box, B+R itd.) są w praktyce porównywalne skutecznością i pewnością prawa do rozwiązań stosowanych w państwach takich jak Niderlandy czy Francja, gdzie dochody z kwalifikowanego IP mogą być opodatkowane efektywnie na poziomach istotnie niższych od stawek nominalnych (w zależności od reżimu). Proszę o przedstawienie analizy porównawczej (zakres, warunki, ograniczenia, ryzyka).

11. Czy MF planuje zmiany poprawiające pewność stosowania ulg (np. standaryzacja interpretacji, objaśnienia, safe harbours), aby preferencje nie działały wyłącznie dla podmiotów o największym zapleczu doradczym?

12. Proszę o przedstawienie danych za lata 2021–2025:

- liczby podmiotów w estońskim CIT,
- liczby podmiotów, które z niego wyszły (i z jakich powodów),
- branż oraz rozkładu wg wielkości firm,
- wpływu na inwestycje i wypłaty dywidend.

13. Jak MF ocenia tezę, że estoński CIT jest jedną z nielicznych ścieżek, gdzie łączne efektywne opodatkowanie zysku (spółka + wspólnik) może być niższe (w zależności od parametrów), i czy MF planuje dalsze uproszczenia tego reżimu? W przestrzeni publicznej podaje się, że efektywne łączne opodatkowanie wypłaty zysku w estońskim CIT bywa opisywane jako ok. 20–25% – proszę o potwierdzenie lub korektę oraz wskazanie warunków.

14. Czy MF posiada analizę porównawczą wskazującą, w jakich segmentach działalności (produkcja, usługi, R&D, IP, holdingi, finansowanie) Polska traci konkurencyjność podatkową na rzecz innych jurysdykcji UE?

15. Jak MF ocenia wpływ:

- reżimów IP w innych państwach,
- podatków lokalnych (np. obrotowych) w wybranych jurysdykcjach,
- oraz różnic w kosztach compliance

na decyzje o lokowaniu działalności w Polsce?

16. Czy MF planuje publikować coroczny raport „Efektywne opodatkowanie CIT w Polsce” obejmujący spójne definicje, dane ex post i ex ante oraz porównanie z UE/OECD?