Interpelacja w sprawie przystąpienia Polski do instrumentu SAFE

Szanowny Panie Ministrze,

w związku z decyzją rządu RP o przystąpieniu do instrumentu SAFE, stanowiącego mechanizm pożyczkowy koordynowany przez Komisję Europejską, zwracam się z prośbą o udzielenie szczegółowych wyjaśnień dotyczących skutków finansowych, budżetowych oraz strategicznych tej decyzji.

W debacie publicznej przedstawia się SAFE jako źródło „dodatkowych 44 mld euro dla Polski“. Tymczasem:

1. Środki z SAFE mają charakter pożyczek, które będą spłacane przez okres nawet 45 lat.

2. Nie są to „dodatkowe środki“ w sensie realnego zwiększenia budżetu obronnego – zastąpią finansowanie, które mogłoby zostać pozyskane poprzez emisję obligacji lub inne mechanizmy krajowe.

3. Do chwili obecnej nie przedstawiono opinii publicznej pełnej listy projektów planowanych do finansowania z SAFE. Wniosek został utajniony, a przedstawiciele rządu przyznali, że projekty będą dopiero negocjowane i możliwe jest niewykorzystanie pełnej alokacji.

Jednocześnie wymagania SAFE zobowiązują do pozyskiwania sprzętu wyłącznie z rynku UE. Oznacza to brak możliwości zakupu uzbrojenia z USA czy Korei Południowej, m.in.:

– F-35 Lightning II,
– M1 Abrams,
– K2 Black Panther,
– Patriot.

W praktyce może to oznaczać wieloletnie uzależnienie od ograniczonych mocy produkcyjnych przemysłu europejskiego. Przykładowo, Węgry w 2018 r. zamówiły 44 czołgi Leopard w Niemczech, a ich dostawy zakończyły się dopiero w 2026 r., podczas gdy Polska w podobnym czasie pozyskała ok. 250 czołgów Abrams ze Stanów Zjednoczonych.

Dodatkowo SAFE objęty jest zasadą warunkowości. Komisja Europejska w przeszłości wstrzymała środki dla Węgier powołując się na kwestie praworządności. Powstaje zatem pytanie, czy mechanizm ten nie może stać się narzędziem presji politycznej, zamiast wyłącznie instrumentem wzmacniania bezpieczeństwa.

Niepokój budzą również sygnały z MON, iż w przypadku spłaty zobowiązań SAFE bezpośrednio z budżetu obronnego może dojść do jego strukturalnego przeciążenia, uniemożliwiającego równoczesne finansowanie modernizacji technicznej, wynagrodzeń oraz świadczeń emerytalnych żołnierzy.

Alternatywą dla SAFE pozostaje wprowadzony przez rząd Prawa i Sprawiedliwości Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych, który umożliwiał generowanie dodatkowych środków poprzez emisję obligacji i pożyczki, bez ograniczeń co do kierunku zakupów (USA, Korea Południowa, UE, Polska). Dzięki temu mechanizmowi Polska pozyskała m.in. czołgi Abrams, czołgi K2 oraz koreańskie systemy artyleryjskie Chunmoo. Rząd planuje jednak stopniowe wygaszenie tego funduszu na rzecz SAFE.

Z dostępnych informacji wynika, że oprocentowanie SAFE może wynosić 3-4% rocznie. Tymczasem 9 stycznia 2026 r. Polska wyemitowała 5-letnie obligacje o rentowności 2,96% oraz 10-letnie obligacje o rentowności 3,74%, czyli w analogicznych widełkach. W przypadku emisji własnych obligacji brak jest ograniczeń co do struktury zakupów.

Rząd deklaruje również, że 89% środków z SAFE trafi do polskiego przemysłu. Nie przedstawiono jednak metodologii tych wyliczeń. Powstają pytania:

1. Czy za „polski przemysł“ uznane zostaną spółki z dominującym kapitałem zagranicznym (np. Rheinmetall Polska sp. z o.o.)?

2. Czy uwzględniono podwykonawców i krajowych dostawców?

3. W jaki sposób spełniony zostanie wymóg 60% komponentów produkowanych w UE, który może wykluczyć niektóre produkty polskiego przemysłu (np. armatohaubice Krab)?

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Jaka jest pełna lista projektów zgłoszonych przez Polskę do finansowania z SAFE?

2. Jakie są dokładne warunki finansowe pożyczek (oprocentowanie, prowizje, harmonogram spłat)?

3. Czy spłata zobowiązań SAFE będzie następować bezpośrednio z budżetu MON, czy z innego źródła?

4. Jak rząd zabezpieczy ciągłość finansowania wynagrodzeń i świadczeń dla żołnierzy w przypadku zwiększonego obciążenia budżetu MON?

5. W jaki sposób wyliczono, że 89% środków trafi do polskiego przemysłu?

6. Czy rząd przeprowadził analizę porównawczą kosztów i korzyści SAFE względem finansowania w ramach Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych? Proszę o jej przedstawienie.

7. Czy rząd dopuszcza utrzymanie i równoległe funkcjonowanie Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych jako alternatywy dla SAFE?

8. Wreszcie czy wiadomo, czy rząd RFN zamierza skorzystać z instrumentu SAFE? Jeśli nie – jakie są przyczyny tej decyzji?

Z poważaniem