Interpelacja w sprawie procesów koncentracji, które zachodzą na rynku aptecznym w Polsce

Szanowna Pani Minister,

zwracam się z interpelacją poselską dotyczącą procesów koncentracji, które zachodzą na rynku aptecznym w Polsce. W ostatnim czasie pojawiła się informacja, że jedna z największych sieci prowadzących apteki w naszym kraju, tj. Gemini, kontrolująca ok. 350 aptek, została przejęta przez cztery zagraniczne fundusze inwestycyjne[1]. Oznacza to, że doszło do przejęcia kontroli nad polskim aptekami pomimo tego, że obowiązujące od 2017 r. prawo - uszczelnione dodatkowo w 2023 r. - zabrania tego rodzaju przejęć. Dokonano go również poza ramami postępowania przed organami Państwowej Inspekcji Farmaceutycznej. Z wypowiedzi ministra Łukasza Pietrzaka, głównego inspektora farmaceutycznego wynika, że inspekcja o całej transakcji nie wiedziała, ani w żaden sposób jej nie monitorowała, a cały proces traktuje jako obejście prawa, z którym niewiele można zrobić[2].

Środowisko aptekarskie w Polsce od dawna alarmowało, że nieszczelność przepisów ustawy tzw. apteki dla aptekarza[3] (uchwalonej w 2017 r.) spowoduje, że duże fundusze kapitałowe, reprezentujące zagraniczny kapitał (którego pochodzenie nie jest w pełni znane), mogą wykupować spółki prowadzące apteki w Polsce[4][5]. W założeniu przeciwdziałać miała temu uchwalona w 2023 r. ustawa tzw. apteka dla aptekarza 2.0 (lub „AdA2.0”)[6]. Jej istotą było wprowadzenie zakazu przejmowania kontroli nad podmiotami prowadzącymi apteki przez podmioty nieprofesjonalne (tzn. podmiotem przejmującym mógł być jedynie farmaceuta lub spółka farmaceutów).

Wypowiedź głównego inspektora farmaceutycznego ze stycznia br. pokazuje jednak, że ustawa z 2023 r. („AdA2.0”) w żaden sposób nie chroni polskiego rynku obrotu detalicznego lekami przed swobodnym i nieograniczonym przejmowaniem. Na bazie tego można sformułować uprawniony wniosek, że inspekcja farmaceutyczna w Polsce oraz inne organy państwa nie sprawują kontroli nad rynkiem obrotu lekami (że kontrola ta ma charakter pozorny).

Jednocześnie zauważam, że bardzo wiele aptek w Polsce jest prowadzonych w formie spółek kapitałowych. W rezultacie spółki te - jak pokazuje casus sieci Gemini - mogą być wykupione przez zagraniczne fundusze kapitałowe (bezpośrednio lub pośrednio poprzez spółki zależne). Tymczasem, jak pokazuje oficjalny raport przygotowany przez Agencję Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji pn. „Rynek Aptek w Europie”[7] (z lipca 2024 r.), w krajach Unii Europejskiej - np. w Niemczech, we Francji, w Austrii, czy w Danii - tamtejsze prawodawstwo zabrania prowadzenia aptek w formie spółek kapitałowych. Przy tej formie prowadzenia apteki nie ma możliwości ustalenia odpowiedzialności konkretnych osób za działania, które są w niej wykonywane. A nadto - że w rezultacie umożliwienia prowadzenia aptek w formie spółek kapitałowych dochodzi do tworzenia kaskadowych struktur kapitałowych, przede wszystkim spółek-córek, co uniemożliwia państwu sprawowanie kontroli nad procesami koncentracji aptek.

Wobec powyższego zwracam się do Pani Minister z pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Zdrowia lub główny inspektor farmaceutyczny, ewentualnie - inny organ państwa, np. prezes UOKiK, zamierza zbadać transakcję przejęcia kontroli nad podmiotami, które prowadzą w Polsce apteki z sieci Gemini, pod kątem naruszenia obowiązujących przepisów, przede wszystkim ograniczeń antykoncentracyjnych zawartych w ustawie z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne (Dz. U. 2025, poz. 750)? A jeżeli tak, to jakie działania zamierzają być podjęte w tym obszarze?

2. Czy Ministerstwo Zdrowia dysponuje informacjami o tym, ile aptek w Polsce jest obecnie prowadzonych w formie:
1. jednoosobowych działalności gospodarczych;
2. spółek osobowych;
3. spółek kapitałowych?

Jeżeli tak, to proszę o udostępnienie informacji, odnośnie do tego, ile aptek w Polsce jest prowadzonych w ww. formach, z rozbiciem:

1. - w przypadku jednoosobowych działalności gospodarczych - na działalności jednoosobowe oraz spółki cywilne;
2. - w przypadku spółek osobowych - na spółki: jawne, partnerskie, komandytowe i komandytowo-akcyjne;
3. - w przypadku spółek kapitałowych - na spółki: z o.o. oraz spółki akcyjne.

3. Kiedy Ministerstwo Zdrowia planuje rozpocząć prace nad projektem przepisów uszczelniających Prawo farmaceutyczne, aby takie praktyki, jak te opisane powyżej, nie miały miejsca lub były skutecznie sankcjonowane?

4. Czy Ministerstwo Zdrowia rozważa możliwość wprowadzenia wymogu, w ramach którego wszystkie apteki byłyby prowadzone, wzorem krajów Unii Europejskiej, wyłącznie w ramach spółek osobowych/osób fizycznych?

Według zapowiedzi byłej minister zdrowia - Pani Izabeli Leszczyny - z końca 2024 r. pracami nad uszczelnieniem przepisów miał się zająć główny inspektor farmaceutyczny[8]. Do dzisiaj jednak nie są znane rezultaty jego prac oraz stopień ich zaawansowania.

Podkreślam, że rynek obrotu lekami jest rynkiem strategicznym z punktu widzenia bezpieczeństwa państwa i jego obywateli. Dlatego niepokój budzi sytuacja, w której zachodzą na nim procesy koncentracji, nad którymi nie sprawują nadzoru powołane do tego organy. Brak uszczelnienia przepisów oraz brak reakcji na to powołanych instytucji państwowych może uruchomić lawinę przejęć spółek prowadzących apteki, który to proces uderzyłby w bezpieczeństwo lekowe Polaków.

Z wyrazami szacunku

Norbert Pietrykowski

[1] https://www.rp.pl/handel/art43567591-siec-aptek-gemini-ma-nowych-wlascicieli-warburg-pincus-po-dekadzie-wychodzi-z-polski

[2] https://www.rynekzdrowia.pl/Farmacja/GIF-o-kulisach-sprzedazy-sieci-aptek-Zaskakujaca-transakcja-sprytnym-obejsciem-prawa,280110,6.html

[3] Ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Prawo farmaceutyczne, Dz. U. z 2017 r., poz. 1015.

[4] https://aptekarze.org.pl/petycja-w-sprawie-uszczelnienia-ustawy-ada/

[5] https://dia.oia.gov.pl/aktualnosci/komunikat-dia-dot-zgloszonej-propozycji-uszczelnienia-przepisow-ustawy-apteki-dla-aptekarza/

[6] Ustawa z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gwarantowanych przez Skarb Państwa ubezpieczeniach eksportowych oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. z 2023 r., poz. 1859.

[7] https://www.gov.pl/attachment/ba106bbd-7272-44b3-9a83-45fdebcfb9bc

[8] https://mgr.farm/aktualnosci/gif-rozpoczal-prace-nad-zmiana-apteki-dla-aptekarza/