Interpelacja w sprawie skuteczności systemu wsparcia osób dorosłych doświadczających długotrwałej przemocy domowej oraz zapewnienia im realnej ochrony

Szanowna Pani Minister,

na podstawie doniesień medialnych portalu Zero.pl (https://x.com/portalzeropl/status/2021568460380144067?s=46&t=gsyTsGerarz--j3vCYpHDA) dotyczących wieloletniego przetrzymywania oraz przemocy wobec dorosłej kobiety ze Świętochłowic, która przez wiele lat miała pozostawać w faktycznej izolacji i zależności od najbliższych, zwracam się do Pani Minister z interpelacją dotyczącą skuteczności działania organów państwa oraz instytucji systemu pomocy społecznej w sprawach o szczególnie drastycznym charakterze, obejmujących przemoc domową, izolację oraz znęcanie się nad osobą pozostającą w stanie zależności.

Opisywana sprawa budzi poważne wątpliwości co do dynamiki, kompleksowości oraz terminowości podejmowanych działań przez właściwe instytucje państwowe, a także co do zakresu realnej ochrony i wsparcia udzielonego osobie pokrzywdzonej po ujawnieniu sprawy. Z dostępnych informacji wynika, że mechanizmy interwencyjne mogły nie zapewnić trwałego zabezpieczenia sytuacji życiowej osoby doświadczającej przemocy.

Z przekazów medialnych wynika, że mimo nadania statusu pokrzywdzonej oraz czasowej hospitalizacji, osoba ta miała następnie powrócić do środowiska, w którym – według relacji – przez lata doświadczała przemocy, izolacji i kontroli, a które mogło nadal stwarzać zagrożenie dla jej zdrowia i bezpieczeństwa. W przestrzeni publicznej pojawiły się również informacje o opóźnieniach w podejmowaniu czynności procesowych oraz o braku nadania określonym osobom statusu podejrzanych, co mogło wpływać na zakres możliwych działań ochronnych oraz koordynację pomiędzy instytucjami.

Sprawy dotyczące wieloletniej przemocy domowej, izolacji oraz znęcania się nad osobą pozostającą w relacji zależności należą do szczególnie trudnych zarówno dowodowo, jak i organizacyjnie. Wymagają one ścisłej, skoordynowanej współpracy Policji, prokuratury, sądu opiekuńczego, jednostek pomocy społecznej oraz systemu ochrony zdrowia. Jednocześnie wymagają one szczególnej wrażliwości instytucjonalnej na fakt, że osoby doświadczające długotrwałej przemocy mogą – ze względu na swoją kondycję psychiczną, zdrowotną, wieloletnie podporządkowanie sprawcom lub uzależnienie emocjonalne i bytowe – nie posiadać realnej zdolności do samodzielnego zerwania relacji przemocowej ani do skutecznego zadbania o własne bezpieczeństwo, nawet po formalnym ujawnieniu sprawy.

W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera rola systemu pomocy społecznej oraz instrumentów pozostających w kompetencjach Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, w tym dostępność specjalistycznych ośrodków wsparcia, procedur interwencyjnych oraz mechanizmów koordynacji pomocy międzyinstytucjonalnej. Zasadne jest pytanie, czy obecnie obowiązujące rozwiązania prawne i organizacyjne zapewniają dorosłym ofiarom długotrwałej przemocy domowej realną, natychmiastową i długofalową ochronę, a nie jedynie formalne działania o charakterze doraźnym.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Jakie obowiązujące procedury przewidują organy państwa (Policja, prokuratura, sąd opiekuńczy, jednostki pomocy społecznej) w zakresie zapewnienia natychmiastowego, bezpiecznego miejsca pobytu osobie dorosłej będącej ofiarą długotrwałej przemocy domowej, izolacji lub znęcania się, w sytuacji gdy powrót do dotychczasowego środowiska może stwarzać zagrożenie dla jej zdrowia lub życia?
2. Jaki jest obecnie zakres wsparcia oferowanego przez jednostki pomocy społecznej osobom dorosłym doświadczającym przemocy domowej, w szczególności w przypadkach wymagających długofalowego zabezpieczenia bytowego, psychologicznego i socjalnego?
3. Jakie procedury obowiązują pracowników pomocy społecznej w sytuacjach podejrzenia wieloletniej przemocy wobec osoby dorosłej, która z uwagi na swoją sytuację psychiczną, zdrowotną lub zależność od sprawcy nie jest w stanie samodzielnie przerwać relacji przemocowej?
4. W jaki sposób zapewniana jest współpraca pomiędzy jednostkami pomocy społecznej, Policją, prokuraturą, sądami oraz zespołami interdyscyplinarnymi w celu skutecznego zabezpieczenia sytuacji osoby dorosłej doświadczającej przemocy domowej?
5. Czy ministerstwo prowadzi nadzór oraz ocenę funkcjonowania specjalistycznych ośrodków wsparcia dla ofiar przemocy domowej, w tym w zakresie dostępności miejsc dla osób dorosłych bez dzieci oraz skuteczności udzielanej pomocy?
6. Czy prowadzone są analizy przypadków, w których osoby dorosłe – mimo interwencji służb – powracają do środowiska przemocy, a jeśli tak, jakie wnioski i rekomendacje wynikają z tych analiz?
7. Czy istnieją odrębne wytyczne lub programy szkoleniowe dla pracowników pomocy społecznej dotyczące rozpoznawania tzw. przemocy ukrytej, długotrwałej izolacji oraz przemocy wobec osób pozostających w relacji zależności?
8. Jakie działania podejmowane są w celu zapewnienia osobom dorosłym doświadczającym przemocy domowej pełnej i zrozumiałej informacji o przysługujących im prawach oraz realnych możliwościach uzyskania natychmiastowego, bezpiecznego schronienia?
9. Czy ministerstwo planuje zmiany legislacyjne, organizacyjne lub finansowe mające na celu wzmocnienie systemu ochrony dorosłych ofiar przemocy domowej, w szczególności w zakresie zapewnienia im natychmiastowego zabezpieczenia oraz skutecznej koordynacji działań instytucji państwowych?