Interpelacja w sprawie powołania wyspecjalizowanych prokuratur do ścigania tzw. mowy nienawiści i przestępstw motywowanych uprzedzeniami - pełnej jawności obsady personalnej, wytycznych, szkoleń (w tym udziału NGO) oraz kosztów, a także skuteczności ścigania przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan

Składam interpelację do ministra sprawiedliwości – prokuratora generalnego w związku z wejściem w życie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 4 lutego 2026 r. (Dz. U. 2026 poz. 140) w sprawie określenia jednostek organizacyjnych prokuratury właściwych do prowadzenia postępowań w sprawach o przestępstwa motywowane uprzedzeniami, wskazującego 49 prokuratur rejonowych oraz 1 prokuraturę okręgową jako jednostki „wyspecjalizowane“ w tej kategorii spraw.

Z doniesień medialnych wynika, że w każdej z 49 prokuratur rejonowych ma działać po dwóch prokuratorów „oddelegowanych“ do tej tematyki, a w jednostce okręgowej w Warszawie – trzech; wskazywano również na uruchamianie szkoleń prowadzonych przez wyznaczonych prokuratorów dla pozostałych jednostek oraz traktowanie tej operacji jako jednego z priorytetów kierownictwa resortu. Równocześnie na stronach rządowych przedstawiane są ogólne uzasadnienia wprowadzania tej „specjalizacji“, m.in. w kontekście Internetu i brutalizacji debaty publicznej.

W mojej ocenie to przedsięwzięcie rodzi poważne wątpliwości konstytucyjne i ustrojowe z perspektywy wolności słowa, ryzyka efektu mrożącego, a także realnej możliwości selektywnego, politycznego wykorzystywania aparatu państwa do wywierania presji na obywateli prezentujących poglądy niezgodne z linią obecnej władzy. Tym bardziej konieczna jest pełna przejrzystość: personalna, finansowa i metodyczna.

Jednocześnie zwracam uwagę, że państwo polskie od lat ma problem nie z „brakiem narzędzi“, lecz z brakiem konsekwencji w ściganiu przestępstw wymierzonych w chrześcijan i osoby wierzące. W „Raporcie Stowarzyszenia Fidei Defensor dotyczącym przestępstw na tle wyznaniowym” wskazano m.in., że w okresie od 1 lutego 2020 r. do 30 czerwca 2023 r. odnotowano co najmniej 300 przejawów przestępstw motywowanych wrogością wobec chrześcijan wyznania rzymskokatolickiego; stowarzyszenie złożyło 184 zawiadomienia, z czego aż 125 spraw objęto negatywnymi rozstrzygnięciami (odmowy wszczęcia lub umorzenia). W raporcie podano również, że wśród negatywnych rozstrzygnięć częstą przesłanką było twierdzenie o „braku znamion czynu zabronionego“ (49 przypadków) oraz umorzenia z powodu niewykrycia sprawcy (45 przypadków), przy jednoczesnym wyrażeniu przez autorów poważnych wątpliwości co do intensywności działań organów ścigania w celu ustalenia sprawców.

Raport: https://fideidefensor.pl/2023/12/27/chrystianofobia-okiem-fidei-defensor/

Czy budowana dziś „specjalizacja“ ma realnie służyć równemu traktowaniu wszystkich pokrzywdzonych i skuteczności ścigania – czy też stanie się instrumentem jednostronnej presji pod hasłami „walki z hejtem“, przy utrzymaniu dotychczasowej praktyki umarzania spraw dotyczących przestępstw z nienawiści wobec chrześcijan.

Zwracam się o odpowiedzi na następujące pytania:

1. Obsada personalna (jawność i kryteria doboru):

   • Czy Minister Sprawiedliwości – Prokurator Generalny przekaże imienny wykaz (imię i nazwisko) wszystkich prokuratorów wyznaczonych do realizacji zadań w ramach jednostek wskazanych w rozporządzeniu (49 rejonowych + 1 okręgowa), wraz z podaniem: jednostki macierzystej, podstawy wyznaczenia (delegacja/zarządzenie/decyzja), daty rozpoczęcia wykonywania tych zadań, a także zakresu obowiązków?<
   • Jakie kryteria merytoryczne i formalne zastosowano przy doborze prokuratorów do tej „specjalizacji“?
   • Czy w procesie doboru prokuratorów uczestniczyły jakiekolwiek osoby spoza prokuratury (np. doradcy, eksperci zewnętrzni), a jeśli tak – kto konkretnie i na jakiej podstawie?

2. Wytyczne i metodyka postępowań (pełna dokumentacja):

   • Czy wydano wytyczne, instrukcje, „podręczniki metodyczne“, rekomendacje lub inne dokumenty kierunkowe dla prokuratorów realizujących zadania w zakresie tzw. mowy nienawiści i przestępstw motywowanych uprzedzeniami?
   • Czy Minister przekaże pełną treść wszystkich takich dokumentów (w tym załączników, wzorów pism, checklist, schematów współpracy z Policją, ABW, operatorami telekomunikacyjnymi i platformami Internetowymi), a jeśli nie – z jakiej podstawy prawnej miałoby wynikać utajnienie?
   • Czy w wytycznych przewidziano mechanizmy zapobiegające „efektowi mrożącemu“ wobec legalnej krytyki, satyry, debaty publicznej i wypowiedzi światopoglądowych?

3. Szkolenia (kto, kiedy, za ile, jakie materiały):

   • Czy odbyły się lub są planowane szkolenia dla prokuratorów wyznaczonych do tych spraw oraz szkolenia kaskadowe dla pozostałych prokuratorów?
   • Proszę o podanie: terminów, programu, listy prowadzących, liczby uczestników oraz imiennych list uczestników (z podziałem na jednostki), a także łącznej liczby godzin szkoleniowych.
   • Proszę o przekazanie pełnych materiałów szkoleniowych (prezentacje, skrypty, konspekty, nagrania, testy, rekomendacje), które otrzymali prokuratorzy.

4. Udział organizacji pozarządowych i podmiotów zewnętrznych:

   • Czy w przygotowaniu wytycznych lub w prowadzeniu szkoleń uczestniczyły jakiekolwiek organizacje pozarządowe, fundacje, stowarzyszenia, think-tanki, podmioty zagraniczne bądź firmy prywatne?
   • Jeśli tak – proszę o pełną listę wszystkich takich podmiotów, wraz z opisem roli, podstawy współpracy (umowa/porozumienie/zlecenie), wysokości wynagrodzenia lub świadczeń (jeżeli wystąpiły) oraz przekazanie kopii umów i załączników.
   • Czy w ramach tej współpracy przekazywano prokuratorom jakiekolwiek „bazy“, „listy“, „narzędzia analityczne“ lub rekomendacje dotyczące monitorowania wypowiedzi w Internecie – a jeżeli tak, jakie konkretnie?

5. Koszty – już poniesione oraz planowane na 2026 i 2027 r.:

   • Jakie są łączne koszty (w rozbiciu na kategorie) już poniesione w związku z wdrożeniem rozporządzenia i uruchomieniem tej „specjalizacji“ (m.in. koszty osobowe, delegacje, dodatki, szkolenia, infrastruktura IT, oprogramowanie, ekspertyzy, analizy, współpraca z podmiotami zewnętrznymi)?
   • Jakie są planowane koszty na rok 2026 i 2027, również z rozbiciem na kategorie oraz wskazaniem źródeł finansowania?
   • Czy są planowane zakupy narzędzi do analizy treści w Internecie (w tym z elementami AI), licencje, dostęp do płatnych baz danych lub usług monitoringu – a jeśli tak, jakie i za jaką kwotę?

6. Zakres spraw – równość ochrony i praktyka umorzeń wobec chrześcijan:

   • Czy Minister potwierdza, że wskazane jednostki będą w równym stopniu zajmować się przestępstwami motywowanymi uprzedzeniami wobec chrześcijan, w tym przestępstwami przeciw wolności sumienia i wyznania?
   • Jakie działania zostaną wdrożone, aby przeciąć praktykę masowych odmów wszczęcia i umorzeń w sprawach, które – według raportu Fidei Defensor – kończyły się negatywnie w 125 z 184 zgłoszonych przypadków, często z powołaniem na „brak znamion czynu zabronionego“ lub „niewykrycie sprawcy“?
   • Czy Minister zamierza wprowadzić dedykowane standardy działań dowodowych (np. zabezpieczenie monitoringu, danych teleinformatycznych, identyfikacja sprawców w Internecie) w sprawach dotyczących ataków na miejsca kultu i osoby wierzące, aby ograniczyć umorzenia „z powodu niewykrycia“?

7. Nadzór, sprawozdawczość i mierniki skuteczności:

   • Jak będzie wyglądał nadzór jednostek (kto, w jakim trybie, z jaką częstotliwością)?
   • Czy będą publikowane okresowe sprawozdania obejmujące liczbę spraw, odmów, umorzeń, aktów oskarżenia i wyroków – z podziałem na kategorie (w tym oddzielnie dla czynów wymierzonych w wolność sumienia i wyznania)?
   • Jakie mierniki skuteczności przyjęto i czy obejmują one wprost ograniczanie bezzasadnych odmów/umorzeń?

8. Dokumentacja przekazana prokuratorom:

   • Proszę o wskazanie i przekazanie pełnej dokumentacji (pakietów informacyjnych) przekazanej prokuratorom wyznaczonym do tej „specjalizacji“, w tym korespondencji wdrożeniowej, instrukcji organizacyjnych, poleceń służbowych, decyzji kadrowych i organizacyjnych.

W mojej ocenie – w państwie prawa – tak daleko idące przedsięwzięcie, ingerujące pośrednio w sferę wolności słowa i debaty publicznej, musi być prowadzone w warunkach pełnej transparentności. Jednocześnie oczekuję jasnej deklaracji, że organa ścigania przestaną traktować przestępstwa wymierzone w chrześcijan jako „sprawy mniejszej wagi“, co – według przytoczonego raportu – było dostrzegalnym problemem w dotychczasowej praktyce.