Interpelacja w sprawie społecznych, ekonomicznych i organizacyjnych skutków wprowadzenia powszechnego systemu kaucyjnego

Szanowna Pani Minister,

na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora składam interpelację w sprawie funkcjonowania powszechnego systemu kaucyjnego oraz jego realnych skutków społecznych, ekonomicznych i organizacyjnych dla obywateli, samorządów i gospodarki odpadami.

Z dniem wejścia w życie systemu kaucyjnego obywatele zostali zobowiązani do przechowywania i zwrotu niezgniatanych opakowań po napojach w celu odzyskania wcześniej zapłaconej kaucji. W praktyce oznacza to konieczność magazynowania znacznej liczby pustych butelek i puszek oraz fizycznego transportowania ich do punktów zwrotu, często oddalonych od miejsca zamieszkania. Rozwiązanie to szczególnie dotkliwie uderza w osoby starsze, osoby z niepełnosprawnościami, mieszkańców bloków bez zaplecza magazynowego oraz rodziny mieszkające w małych lokalach. Coraz częściej w przestrzeni publicznej pojawiają się sygnały, że system kaucyjny w obecnym kształcie prowadzi do faktycznego obciążenia obywateli dodatkowymi obowiązkami logistycznymi, bez realnego wyboru alternatywnego rozwiązania.

Jednocześnie samorządy informują o podwyżkach opłat za gospodarowanie odpadami, argumentując je m.in. spadkiem ilości surowca trafiającego do systemu komunalnego. W efekcie obywatele ponoszą podwójne koszty: z jednej strony muszą odzyskiwać własne pieniądze w ramach kaucji, z drugiej – płacą wyższe opłaty za odbiór odpadów, mimo że selektywnie zbierają opakowania objęte systemem kaucyjnym.

W praktyce system kaucyjny przestaje pełnić funkcję proekologiczną opartą na zachęcie, a zaczyna funkcjonować jako przymusowy mechanizm przenoszący koszty i obowiązki na obywateli, podczas gdy realnymi beneficjentami systemu stają się operatorzy i podmioty pośredniczące.

W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:

1. Czy ministerstwo przeprowadziło analizę społecznych skutków systemu kaucyjnego, w szczególności jego wpływu na osoby starsze, osoby z niepełnosprawnościami oraz mieszkańców budynków wielorodzinnych?

2. W jaki sposób system kaucyjny ma realnie obniżać koszty gospodarki odpadami, skoro jednocześnie samorządy podnoszą opłaty za odbiór odpadów z powodu „braku surowca“ w systemie komunalnym?

3. Dlaczego obywatele nie mogą zgniatać opakowań objętych kaucją, skoro ogranicza to ilość miejsca w mieszkaniach i utrudnia transport, a jednocześnie nie otrzymują za surowiec żadnego realnego wynagrodzenia poza zwrotem własnych środków?

4. Kto faktycznie czerpie korzyści finansowe z funkcjonowania systemu kaucyjnego – w szczególności z nieodebranych kaucji – oraz jakie mechanizmy kontroli nad tymi środkami zostały wprowadzone?

5. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie korekt systemu, które ograniczyłyby jego uciążliwość społeczną, w tym:

   • możliwość zgniatania opakowań,
   • zwiększenie dostępności punktów zwrotu,
   • alternatywne formy rozliczania kaucji dla osób wykluczonych komunikacyjnie lub ruchowo?

6. Czy rząd rozważa rekompensaty dla samorządów, aby wprowadzenie systemu kaucyjnego nie skutkowało automatycznym wzrostem opłat za gospodarowanie odpadami dla mieszkańców?

Z wyrazami szacunku

Olga Semeniuk-Patkowska
Poseł na Sejm RP