Interpelacja w sprawie systemowych ograniczeń w dostępie do asystentury osobistej osób z niepełnosprawnościami

Szanowna Pani Minister,

asystentura osobista osób z niepełnosprawnościami miała stanowić jeden z kluczowych instrumentów realizacji prawa do niezależnego życia, włączenia społecznego oraz wyrównywania szans. Rozwiązanie to pozostaje w pełnej zgodności z Konwencją ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami, ratyfikowaną przez Rzeczpospolitą Polską, która zobowiązuje państwo do zapewnienia osobom z niepełnosprawnościami realnego wsparcia umożliwiającego samodzielne funkcjonowanie i pełny udział w życiu społecznym.

W praktyce jednak funkcjonowanie asystentury osobistej w Polsce coraz częściej odbiega od założeń, na których miała się opierać. Zamiast stabilnego, powszechnego i opartego na indywidualnej ocenie potrzeb systemu, mamy do czynienia z rozwiązaniem o charakterze doraźnym, limitowanym i silnie uzależnionym od decyzji administracyjnych oraz możliwości finansowych samorządów.

Zgłaszane przez osoby z niepełnosprawnościami oraz ich opiekunów problemy wskazują na szereg barier, które w praktyce prowadzą do wykluczenia znacznej części osób potrzebujących wsparcia. Do najczęściej wskazywanych należą m.in.:

• rażąco niskie limity godzin asystenckich, całkowicie nieadekwatne do rzeczywistych potrzeb wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności,
• formalne kryteria wykluczające dostęp do asystentury ze względu na wiek, sytuację rodzinną lub określone kategorie niepełnosprawności,
• brak ciągłości wsparcia wynikający z czasowego charakteru programów asystenckich oraz ich uzależnienia od konkursów i decyzji samorządów,
• uznaniowość decyzji administracyjnych, często bez rzetelnego i przejrzystego uzasadnienia odmów lub ograniczeń zakresu przyznanej pomocy.

Szczególnie niepokojącą praktyką jest stosowanie zasady kolejności zgłoszeń jako jednego z kluczowych kryteriów dostępu do asystentury. W efekcie osoby z niepełnosprawnościami oraz ich opiekunowie zmuszeni są do fizycznego oczekiwania na możliwość złożenia wniosku, często od wczesnych godzin porannych. Tego rodzaju rozwiązania mają charakter upokarzający, naruszają godność osób potrzebujących wsparcia i pozostają w sprzeczności z ideą niezależnego życia oraz równego dostępu do pomocy publicznej.

Należy podkreślić, że za każdą decyzją odmowną lub ograniczeniem liczby godzin asystenckich stoją konkretne dramaty codzienności: osoby, które nie mogą opuścić domu, opiekunowie rezygnujący z pracy zawodowej, rodziny funkcjonujące na granicy fizycznego i psychicznego wyczerpania. Brak realnego wsparcia w dłuższej perspektywie generuje znacznie wyższe koszty zdrowotne, społeczne i ekonomiczne, a także prowadzi do trwałego wykluczenia osób z niepełnosprawnościami z rynku pracy, edukacji i życia społecznego.

W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:

1. Czy ministerstwo planuje odejście od czasowych programów asystentury osobistej na rzecz ogólnopolskiego, stabilnego i systemowego rozwiązania gwarantującego ciągłość wsparcia?
2. Czy prowadzone są prace nad wprowadzeniem indywidualnej, rzetelnej oceny potrzeb osób z niepełnosprawnościami jako podstawy do ustalania zakresu asystentury, zamiast sztywnych limitów godzin?
3. Jakie działania zamierza podjąć ministerstwo w celu wyeliminowania uznaniowości decyzji administracyjnych oraz zapewnienia przejrzystych i jednolitych kryteriów przyznawania asystentury na terenie całego kraju?
4. Czy rozważane jest zniesienie zasady kolejności zgłoszeń jako kryterium dostępu do asystentury osobistej, która w praktyce prowadzi do naruszania godności osób z niepełnosprawnościami?
5. W jaki sposób ministerstwo zamierza realizować zobowiązania wynikające z Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami w zakresie prawa do niezależnego życia i pełnego uczestnictwa w społeczeństwie?
6. Czy planowane jest zwiększenie środków finansowych na asystenturę osobistą oraz zapewnienie ich dystrybucji w sposób niwelujący nierówności pomiędzy poszczególnymi gminami i regionami?

Asystentura osobista nie jest przywilejem ani dodatkiem do systemu wsparcia. Jest fundamentem niezależnego życia i realizacji podstawowych praw obywatelskich osób z niepełnosprawnościami. Każde rozwiązanie, które ogranicza jej dostępność i adekwatność, stanowi krok w stronę izolacji i wykluczenia.