Interpelacja w sprawie zapewnienia ciągłości wykonywania budżetu JST w razie krótkotrwałej nieobecności organu wykonawczego

Szanowny Panie Ministrze,

na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu RP zwracam się z interpelacją w sprawie rozważenia zmian legislacyjnych w ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, zmierzających do zapewnienia ciągłości podejmowania czynności w zakresie wykonywania budżetu jednostek samorządu terytorialnego w sytuacji krótkotrwałej nieobecności wójta (burmistrza, prezydenta miasta), która nie uruchamia mechanizmu zastępstwa z mocy prawa przewidzianego w art. 28g ustawy o samorządzie gminnym (w szczególności w przypadku nieobecności krótszej niż 30 dni z przyczyn zdrowotnych).

1. Opis problemu

W praktyce JST występują sytuacje, w których jest konieczne niezwłoczne dokonanie zmian w budżecie w trybie zarządzenia organu wykonawczego – w granicach kompetencji wynikających z art. 257 ustawy o finansach publicznych (np. wprowadzenie lub korekta dotacji celowej, dostosowanie planu wydatków do decyzji dysponenta, przesunięcia niezbędne dla zachowania terminów płatności i realizacji umów).

Jednocześnie w obrocie prawnym funkcjonuje stanowisko, że kompetencje do wydawania zarządzeń w trybie art. 257 u.f.p. mają charakter przypisany organowi wykonawczemu i nie podlegają prostemu „przekazaniu“ zastępcy na podstawie ogólnych mechanizmów pełnomocnictwa lub zastępstwa ustrojowego. W konsekwencji, w razie krótkiej nieobecności organu wykonawczego (urlop, delegacja, krótkotrwałe zwolnienie lekarskie) JST mogą napotkać realne ryzyko opóźnień w realizacji zadań, utraty terminów wynikających z umów lub warunków dofinansowań oraz naruszenia terminowości regulowania zobowiązań.

2. Skutki praktyczne i ryzyka dla JST

Taka sytuacja generuje dla JST w szczególności:

• ryzyko utracenia środków zewnętrznych wskutek niewprowadzenia zmian planu w wymaganym terminie,
• ryzyko opóźnień w płatnościach i dalszych konsekwencji finansowych,
• presję podejmowania rozwiązań zastępczych o wątpliwej podstawie prawnej, co zwiększa niepewność prawną i potencjalne spory nadzorcze/sądowe,
• komplikacje organizacyjne w sytuacjach, które mają charakter incydentalny i krótkotrwały, a jednak wymagają natychmiastowej decyzji budżetowej.

3. Postulat: mechanizm „ciągłości“ z bezpiecznikami

W związku z powyższym zasadne wydaje się rozważenie doprecyzowania przepisów u.f.p. przez wprowadzenie wyraźnego mechanizmu ustawowego, który w ściśle określonych warunkach pozwalałby zastępcy wójta (burmistrza, prezydenta miasta) dokonać czynności w zakresie art. 257 u.f.p. wyłącznie w czasie krótkotrwałej nieobecności organu wykonawczego – przy jednoczesnym zachowaniu czytelnej odpowiedzialności i kontroli.

W szczególności rozważenia wymagają następujące „bezpieczniki“:

1. Zakres wyłącznie katalogowy – uprawnienie ograniczone do czynności mieszczących się w art. 257 u.f.p. (bez rozszerzania na inne zmiany o charakterze ustrojowo-budżetowym).

2. Warunek formalny nieobecności – obowiązek wskazania w zarządzeniu podstawy nieobecności i czasu jej trwania oraz powołania przepisu stanowiącego podstawę działania zastępcy.

3. Rozwiązanie czasowe – możliwość działania tylko w okresie nieobecności, z automatycznym wygaśnięciem po powrocie organu wykonawczego.

4. Transparentność – obowiązek niezwłocznego przedstawienia informacji o wydanych zarządzeniach (np. radzie gminy w trybie informacyjnym) oraz ujęcia ich w rejestrze zarządzeń.

5. Odpowiedzialność – jednoznaczne przesądzenie, że odpowiedzialność za naruszenie dyscypliny finansów publicznych oraz skutki prawne decyzji ponosi osoba, która podpisała zarządzenie.

W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Finansów ma analizy (lub dane z organów nadzoru/RIO) dotyczące skali i częstotliwości sytuacji, w których JST zgłaszają problem braku możliwości dokonania zmian w budżecie w trybie art. 257 u.f.p. z powodu krótkotrwałej nieobecności organu wykonawczego?

2. Czy Ministerstwo Finansów dostrzega ryzyko systemowe dla terminowej realizacji zadań publicznych i wykorzystania środków zewnętrznych wynikające z braku jednoznacznego mechanizmu „ciągłości“ w zakresie czynności z art. 257 u.f.p. w przypadkach nieobjętych art. 28g u.s.g.?

3. Czy Ministerstwo Finansów rozważa inicjatywę legislacyjną polegającą na doprecyzowaniu ustawy o finansach publicznych przez:

a) wprowadzenie wyraźnej podstawy ustawowej do wykonywania czynności z art. 257 u.f.p. przez zastępcę organu wykonawczego w ściśle określonych warunkach oraz
b) ustanowienie opisanych wyżej ograniczeń (zakres katalogowy, warunek formalny nieobecności, ograniczenie czasowe, transparentność, odpowiedzialność)?

4) Jakie rozwiązanie – w ocenie Ministra – najlepiej zapewni równowagę między wymogiem ciągłości wykonywania budżetu JST a zasadą jednoosobowej odpowiedzialności organu wykonawczego za gospodarkę finansową jednostki?

Z wyrazami szacunku

Lidia Czechak
Poseł na Sejm RP