Interpelacja w sprawie zapewnienia bezpieczeństwa opieki okołoporodowej w warunkach zmian demograficznych

Szanowna Pani Minister,

zwracam się z interpelacją dotyczącą funkcjonowania systemu opieki okołoporodowej w Polsce w kontekście dynamicznych zmian demograficznych oraz narastających wyzwań organizacyjnych i finansowych, przed jakimi stają obecnie szpitale, w szczególności placówki powiatowe oraz ośrodki działające poza dużymi aglomeracjami.

Impulsem do skierowania niniejszej interpelacji jest opisana w mediach sytuacja porodu, który odbył się na Szpitalnym Oddziale Ratunkowym w Szpitalu Powiatowym w Leżajsku, po wcześniejszym zamknięciu oddziału położniczego tej placówki. Z wypowiedzi przedstawiciela szpitala wynika, że zdarzenie to miało charakter niepożądany i że intencją kierownictwa placówki jest unikanie podobnych sytuacji w przyszłości. Sam fakt, że do takiego zdarzenia doszło, wskazuje jednak na istnienie problemu o charakterze systemowym, a nie wyłącznie incydentalnym.

W ostatnich latach obserwujemy proces zawieszania lub likwidowania oddziałów położniczych, który uzasadniany jest najczęściej niską liczbą porodów, trudnościami kadrowymi oraz brakiem rentowności ekonomicznej. Jednocześnie potrzeby zdrowotne kobiet w ciąży pozostają niezmienne, a w wielu regionach zamknięcie porodówki skutkuje istotnym wydłużeniem czasu dojazdu do najbliższego miejsca udzielania świadczeń okołoporodowych. W praktyce oznacza to, że decyzje podejmowane w oparciu o kryteria finansowe i organizacyjne mogą prowadzić do sytuacji, w których kobiety rodzące trafiają do oddziałów nieprzystosowanych do prowadzenia porodu lub zmuszone są do odbywania długich i potencjalnie niebezpiecznych podróży w zaawansowanej fazie porodu.

Należy podkreślić, że oddziały położnicze, niezależnie od liczby przyjmowanych porodów, zobowiązane są do zapewnienia całodobowej gotowości do udzielania świadczeń, obejmującej stałą obecność wykwalifikowanego personelu medycznego, dostęp do zaplecza anestezjologicznego i neonatologicznego oraz możliwość natychmiastowej interwencji w sytuacjach zagrożenia życia lub zdrowia matki i dziecka. Koszty te mają charakter stały i nie ulegają proporcjonalnemu zmniejszeniu wraz ze spadkiem liczby porodów. W warunkach utrzymującego się niżu demograficznego prowadzi to do narastających trudności finansowych wielu oddziałów, szczególnie w mniejszych ośrodkach, co w konsekwencji sprzyja ich likwidacji.

Z perspektywy bezpieczeństwa zdrowotnego należy wskazać, że oddziały położnicze pełnią funkcję infrastruktury o znaczeniu strategicznym. Ich istnienie warunkuje realny dostęp kobiet do bezpiecznego porodu w odpowiednim czasie i w warunkach spełniających standardy opieki medycznej. Zamknięcie porodówki w danym regionie nie eliminuje bowiem potrzeb zdrowotnych, lecz przenosi ryzyko na system ratownictwa medycznego, szpitalne oddziały ratunkowe oraz same pacjentki. Zjawisko to może prowadzić do wzrostu liczby porodów odbywających się poza oddziałami położniczymi, a tym samym do zwiększenia ryzyka zdarzeń niepożądanych, które nie zawsze są ujmowane w bieżących analizach finansowych systemu ochrony zdrowia.

W tym kontekście zasadne wydaje się pogłębione rozważenie zmiany obowiązującego modelu finansowania świadczeń położniczych przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Model ten, oparty w dominującym stopniu na rozliczaniu liczby wykonanych porodów, w niewystarczającym zakresie uwzględnia koszty całodobowej gotowości oraz rolę oddziałów położniczych w zapewnianiu bezpieczeństwa zdrowotnego kobiet i noworodków. Rozważenia wymaga w szczególności wprowadzenie mechanizmów finansowania zabezpieczających tzw. gotowość porodową, opartych na kryteriach takich jak struktura demograficzna regionu, rzeczywisty czas dojazdu do najbliższej czynnej porodówki, dostępność komunikacyjna oraz uwarunkowania geograficzne. Taki model pozwalałby na utrzymanie oddziałów położniczych tam, gdzie ich funkcjonowanie jest kluczowe z punktu widzenia dostępności świadczeń, nawet przy niższej liczbie porodów, a jednocześnie umożliwiałby bardziej elastyczne zarządzanie siecią oddziałów w obszarach o dużej koncentracji świadczeniodawców.

Rozważenie zmiany systemu finansowania w kierunku wyraźnego oddzielenia komponentu związanego z gotowością do udzielania świadczeń od komponentu zależnego od wolumenu porodów mogłoby stanowić istotny element długofalowej polityki zdrowotnej państwa w warunkach niekorzystnych trendów demograficznych. Takie podejście sprzyjałoby stabilizacji funkcjonowania oddziałów położniczych, ograniczeniu liczby ich likwidacji oraz zapewnieniu kobietom w całym kraju porównywalnego poziomu bezpieczeństwa i dostępności opieki okołoporodowej, niezależnie od miejsca zamieszkania.

Mając na uwadze powyższe, zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Zdrowia monitoruje przypadki porodów odbywających się poza oddziałami położniczymi, w tym na szpitalnych oddziałach ratunkowych, w izbach przyjęć lub w zespołach ratownictwa medycznego, w szczególności w regionach, w których oddziały położnicze zostały zlikwidowane lub zawieszone?
2. Czy zdarzenie, do którego doszło w Szpitalu Powiatowym w Leżajsku, było przedmiotem analizy ze strony Ministerstwa Zdrowia lub właściwych instytucji nadzorczych, a jeśli tak – jakie wnioski systemowe z tej analizy wynikają?
3. Jakie działania podejmuje Ministerstwo Zdrowia w celu wsparcia szpitali w zapewnieniu bezpiecznej opieki okołoporodowej w sytuacjach, gdy utrzymanie pełnowymiarowego oddziału położniczego staje się organizacyjnie lub finansowo trudne?
4. Czy rozważane są rozwiązania organizacyjne lub finansowe umożliwiające zabezpieczenie tzw. gotowości porodowej w szpitalach z niską liczbą porodów, tak aby kobiety rodzące nie były narażone na poród w warunkach do tego nieprzystosowanych?
5. W jaki sposób Ministerstwo Zdrowia ocenia dostępność opieki okołoporodowej w obszarach, w których odległość do najbliższej czynnej porodówki uległa znacznemu zwiększeniu, oraz czy prowadzone są analizy wpływu tego zjawiska na bezpieczeństwo pacjentek i noworodków?
6. Czy Ministerstwo Zdrowia planuje zmiany w systemie finansowania świadczeń położniczych przez Narodowy Fundusz Zdrowia, tak aby w większym stopniu uwzględniał on koszty całodobowej gotowości zespołów medycznych, niezależnie od liczby porodów?
7. Czy rozważane są zmiany legislacyjne lub mechanizmy dodatkowego dofinansowania oddziałów położniczych funkcjonujących w warunkach utrzymującego się niżu demograficznego, szczególnie w mniejszych ośrodkach, w celu zapewnienia bezpieczeństwa zdrowotnego kobiet i noworodków?
8. Czy Ministerstwo Zdrowia planuje wdrażanie systemowych rozwiązań, takich jak pilotaże, programy wsparcia lub nowe modele organizacji opieki okołoporodowej, które pozwoliłyby lepiej dostosować sieć oddziałów położniczych do aktualnych i prognozowanych potrzeb demograficznych?