Interpelacja w sprawie projektu ustawy dotyczącego zmian w funkcjonowaniu warsztatów terapii zajęciowej (UD348)

Szanowna Pani Minister,

zwracam się z interpelacją w związku z procedowanym projektem ustawy oznaczonym numerem UD348, dotyczącym zmian w systemie rehabilitacji społecznej i zawodowej oraz zatrudniania osób z niepełnosprawnościami, który – w ocenie samorządów oraz środowiska warsztatów terapii zajęciowej – może w obecnym kształcie doprowadzić do poważnej destabilizacji lokalnych systemów wsparcia osób z niepełnosprawnościami.

Do mojego biura poselskiego wpłynęło stanowisko starosty gostynińskiego, reprezentującego środowisko warsztatów terapii zajęciowej działających na zlecenie powiatu gostynińskiego, w którym wskazano na liczne zagrożenia wynikające z projektowanych przepisów. Zastrzeżenia te są podzielane przez samorządy powiatowe oraz podmioty prowadzące WTZ w całym kraju.

Projekt ustawy UD348 zakłada administracyjne zakończenie uczestnictwa osoby z niepełnosprawnością w warsztacie terapii zajęciowej po trzech kompleksowych ocenach realizacji indywidualnego programu rehabilitacji. W praktyce oznacza to ograniczenie pobytu uczestnika do okresu od 6 do 9 lat dla osób uczestniczących w zajęciach przed wejściem ustawy w życie oraz maksymalnie 6 lat i 6 miesięcy dla osób rozpoczynających terapię po wejściu ustawy w życie – niezależnie od faktycznego poziomu funkcjonowania, stanu zdrowia, stopnia samodzielności czy realnych szans na podjęcie zatrudnienia.

Jednocześnie projekt nie przewiduje żadnych gwarantowanych, systemowych alternatyw wsparcia dla osób opuszczających warsztaty terapii zajęciowej. W ocenie samorządów może to doprowadzić do masowego wypychania osób z niepełnosprawnościami poza system rehabilitacji, bez przygotowanych ścieżek dalszego wsparcia.

Dla wielu uczestników WTZ warsztaty są jedyną stabilną formą codziennej aktywizacji, rehabilitacji i wsparcia środowiskowego. Nagłe i administracyjne zakończenie terapii niesie ze sobą realne ryzyko regresu funkcjonowania, pogorszenia stanu psychicznego, izolacji społecznej oraz narastania kryzysów wymagających interwencji pomocy społecznej i ochrony zdrowia.

Dodatkowo projekt ustawy w praktyce przerzuca odpowiedzialność za skutki wprowadzanych zmian na jednostki samorządu terytorialnego oraz rodziny osób z niepełnosprawnościami, nie zapewniając jednocześnie odpowiednich środków finansowych, narzędzi organizacyjnych ani infrastruktury. Samorządy mogą zostać zmuszone do podejmowania doraźnych działań zastępczych oraz ponoszenia nieprzewidywalnych kosztów finansowych i społecznych.

Wskazuje się również, że projekt UD348 nie był poprzedzony rzeczywistymi i szerokimi konsultacjami społecznymi ze środowiskiem praktyków – podmiotów prowadzących WTZ, samorządów oraz organizacji działających na rzecz osób z niepełnosprawnościami. Ponadto projekt nie uwzględnia istotnych uwarunkowań lokalnych, takich jak dostępność transportu, gęstość zaludnienia, liczba placówek wsparcia czy realna liczba miejsc pracy dla osób z niepełnosprawnościami w poszczególnych powiatach.

W związku z powyższym zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy ministerstwo analizowało skutki społeczne i organizacyjne wprowadzenia limitu czasowego uczestnictwa w warsztatach terapii zajęciowej, w szczególności ryzyko wykluczenia osób z niepełnosprawnościami z systemu wsparcia?

2. Jakie konkretne, systemowe formy wsparcia przewidziano dla osób, które na mocy projektowanych przepisów będą zobowiązane do opuszczenia WTZ?

3. Czy przeprowadzono analizę zdolności samorządów terytorialnych do przejęcia skutków wprowadzanych zmian, w tym analizę kosztów finansowych i organizacyjnych?

4. Dlaczego projekt ustawy UD348 nie został poprzedzony rzeczywistymi, szerokimi konsultacjami społecznymi z udziałem środowiska warsztatów terapii zajęciowej i samorządów?

5. Czy ministerstwo rozważa wstrzymanie dalszych prac nad projektem UD348 w obecnym kształcie oraz rozpoczęcie pogłębionych konsultacji społecznych i prac nad kompleksową reformą całego systemu wsparcia osób z niepełnosprawnościami?

Z uwagi na wagę sprawy oraz potencjalne długofalowe skutki społeczne uprzejmie proszę o szczegółową odpowiedź.