Interpelacja w sprawie planowanych zmian w zakresie rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnienia osób niepełnosprawnych

Szanowna Pani Minister,

do mojego biura poselskiego docierają sygnały od przedstawicieli środowisk związanych z warsztatami terapii zajęciowej (WTZ), w tym od kadry terapeutycznej, organizatorów WTZ oraz rodzin osób z niepełnosprawnościami, wyrażających głębokie zaniepokojenie projektowanymi zmianami w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, w szczególności w zakresie określenia maksymalnego czasu pobytu uczestnika w WTZ.

Zgłaszane uwagi wskazują, że proponowane rozwiązanie – polegające na wprowadzeniu limitu czasu uczestnictwa w WTZ – jest wątpliwe merytorycznie, ponieważ nie przewiduje uzależnienia długości pobytu od wyników kompleksowej oceny realizacji indywidualnego programu rehabilitacji (IPR), a jedynie od liczby dokonanych kompleksowych ocen realizacji IPR. Oznacza to, że czas uczestnictwa w WTZ byłby określany arbitralnie, bez uwzględnienia faktycznych postępów, możliwości, potrzeb i ograniczeń konkretnej osoby.

Środowiska związane z WTZ podkreślają, że takie rozwiązanie może prowadzić do realnego „wypychania” osób z niepełnosprawnościami poza system rehabilitacji społecznej i zawodowej, zwłaszcza tych, które z uwagi na głębszy stopień niepełnosprawności lub współwystępujące zaburzenia wymagają długotrwałego, stabilnego i ciągłego wsparcia. Wprowadzenie limitu czasu pobytu – bez powiązania go z oceną efektów rehabilitacji – może skutkować sytuacją, w której osoby najbardziej potrzebujące zostaną pozbawione jedynej formy aktywizacji, jaką są dla nich WTZ.

Warto podkreślić, że warsztaty terapii zajęciowej nie są instytucją o charakterze szkoleniowym, lecz placówką rehabilitacyjną, której celem jest stopniowe, często wieloletnie wzmacnianie kompetencji społecznych, zaradności życiowej oraz przygotowanie do aktywności zawodowej – w takim zakresie, w jakim jest to możliwe dla danej osoby. Proces ten z natury rzeczy wymaga indywidualizacji i elastyczności, a nie sztywnego limitowania czasu pobytu.

W związku z powyższym, zwracam się do Pani Minister z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy intencją resortu było uzależnienie czasu pobytu w WTZ jedynie od liczby dokonanych kompleksowych ocen realizacji indywidualnego programu rehabilitacji, a nie od faktycznych ich wyników?
2. Czy ministerstwo analizowało ryzyko nieuzasadnionego skracania pobytu osób z niepełnosprawnościami w WTZ ze względu na brak powiązania długości tego pobytu z realną oceną wyników indywidualnego programu rehabilitacji?
3. Czy ministerstwo przeprowadziło konsultacje ze środowiskami WTZ dotyczące skutków wprowadzenia limitu czasu uczestnictwa? Jeśli tak, proszę o przedstawienie zgłoszonych uwag oraz informacji, w jaki sposób zostały one uwzględnione w projekcie.
4. Czy ministerstwo dysponuje analizą wpływu proponowanych zmian na osoby z głęboką lub sprzężoną niepełnosprawnością, które z uwagi na specyfikę swoich potrzeb mogą wymagać wieloletniego, stabilnego wsparcia w ramach WTZ?
5. Czy rozważane jest wprowadzenie mechanizmu umożliwiającego przedłużenie pobytu w WTZ na podstawie obiektywnej oceny postępów rehabilitacyjnych, dokonywanej przez zespół specjalistów pracujących z uczestnikiem?
6. W jaki sposób ministerstwo zamierza przeciwdziałać ryzyku „wypychania” osób z niepełnosprawnościami poza system rehabilitacji, jeśli limit czasu pobytu w WTZ zostanie utrzymany w obecnie proponowanej formie?

Zwracam się z prośbą o pilne odniesienie się do powyższych kwestii, ponieważ projektowane zmiany budzą poważne obawy zarówno wśród specjalistów, jak i rodzin osób z niepełnosprawnościami, a ich konsekwencje mogą mieć długotrwały i negatywny wpływ na funkcjonowanie systemu rehabilitacji w Polsce.

Z poważaniem

dra Anita Kucharska-Dziedzic
Posłanka na Sejm RP