Interpelacja w sprawie zasad finansowania kosztów utrzymania lokali mieszkalnych rodzin zastępczych oraz rodzinnych domów dziecka

Szanowna Pani Minister,

z dużą satysfakcją przyjmuję informację o trwających intensywnych pracach nad projektem ustawy o zmianie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Cieszy w szczególności fakt, że projektowane zmiany są odpowiedzią na postulaty zgłaszane przez środowiska rodzin zastępczych oraz że podlegają one szerokiej analizie zarówno ze strony samych rodzin, jak i jednostek samorządu terytorialnego szczebla gminnego, powiatowego i wojewódzkiego.

Do biur poselskich napływają jednak liczne sygnały od samorządów powiatowych wskazujące na istotne wątpliwości związane z projektowanymi rozwiązaniami w zakresie finansowania kosztów utrzymania lokali mieszkalnych rodzin zastępczych oraz rodzinnych domów dziecka. Samorządy zwracają uwagę, że proponowane przepisy zachowują nadal bez zmian obligatoryjność prawa do świadczenia, a jednocześnie wysokość tego świadczenia nie jest w żaden sposób uzależniona od aktualnych możliwości finansowych powiatów i wynosi najczęściej pełną wysokość kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego lub domu.

W tym kontekście pojawia się postulat doprecyzowania przepisów ustawy w sposób gwarantujący stabilność i bezpieczeństwo prawne zarówno rodzin zastępczych, jak i jednostek samorządu terytorialnego. Jednym z rozważanych rozwiązań byłoby wprowadzenie minimalnego poziomu finansowania, np. na poziomie nie niższym niż 50% kosztów ustalonych zgodnie z art. 83 ust. 2 oraz art. 84 pkt 1 ustawy, analogicznie do rozwiązań funkcjonujących w ustawie o pomocy społecznej w odniesieniu do zasiłku okresowego.

Jednocześnie należy wskazać, że obowiązujące obecnie przepisy art. 83 ust. 3a oraz art. 84 pkt 1 ustawy nakładają na powiaty obowiązek finansowania w pełnej wysokości kosztów utrzymania lokali mieszkalnych rodzin zastępczych zawodowych (w których umieszczono więcej niż troje dzieci) oraz rodzinnych domów dziecka. Przepisy te, w zasadniczym kształcie obowiązujące od 2011 r., były projektowane w realiach zupełnie odmiennych od obecnych zarówno pod względem poziomu cen, jak i możliwości finansowych samorządów.

Z danych dotyczących wskaźnika CPI (wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych) wynika, że ceny towarów i usług konsumpcyjnych w Polsce w roku 2025 w porównaniu do roku 2011 wzrosły o około 167,4%, co oznacza, że koszty utrzymania wzrosły przeciętnie 2,67-krotnie. Analogicznie wzrosły koszty ponoszone przez rodziny zastępcze na utrzymanie lokali mieszkalnych — od poziomu kilkuset złotych do maksymalnie ok. 2000 zł miesięcznie w momencie uchwalania ustawy, do kwot rzędu kilku tysięcy złotych miesięcznie obecnie, a w okresach grzewczych nierzadko przekraczających nawet 10 tys. zł.

W takich realiach finansowych obligatoryjność świadczeń, o których mowa w art. 83 ust. 3a oraz art. 84 pkt 1 ustawy, staje się dla wielu powiatów nadmiernym i trudnym do udźwignięcia obciążeniem budżetowym. Powiaty, realizując szereg innych ustawowych zadań własnych, stają przed realnym dylematem: czy w pierwszej kolejności zabezpieczać środki na wynagrodzenia rodzin zastępczych, czy też na bardzo wysokie koszty utrzymania prywatnych lokali mieszkalnych.

W związku z powyższym samorządy postulują rozważenie zmiany modelu finansowania poprzez umożliwienie powiatom podejmowania decyzji co do zakresu ponoszenia wydatków na lokale mieszkalne, tj. poprzez wprowadzenie fakultatywnego charakteru świadczeń dla wszystkich grup rodzin zastępczych oraz rodzinnych domów dziecka. Proponowane rozwiązanie polegałoby na pozostawieniu starostom decyzji o pokryciu całości bądź części kosztów (z minimalną wysokością na poziomie 50%), przy jednoczesnym uchyleniu art. 83 ust. 3a ustawy oraz modyfikacji art. 83 ust. 2 i art. 84 pkt 1 w kierunku dopuszczenia finansowania „w części lub w całości” kosztów utrzymania lokalu z zastrzeżeniem, iż ich wysokość musi być zagwarantowana w umowie (art. 54 ust. 3 pkt 12a) i wynosić nie mniej niż 50% wszystkich kosztów.

W ocenie samorządów obecne obligatoryjne przepisy ustawy, przy braku adekwatnych dotacji celowych ze strony państwa na realizację zadań własnych powiatów, doprowadzą do konieczności poszukiwania oszczędności w innych obszarach działalności publicznej, równie istotnych społecznie. Jednocześnie należy podkreślić, że lokale mieszkalne i domy jednorodzinne wykorzystywane przez rodziny zastępcze stanowią własność prywatną osób fizycznych, które – podobnie jak miliony innych polskich rodzin, w tym wielodzietnych – ponoszą koszty ich utrzymania z własnych dochodów, nie mogąc liczyć na wsparcie ze strony państwa.

W związku z powyższym uprzejmie proszę Panią Minister o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy ministerstwo analizuje możliwość wprowadzenia fakultatywnego charakteru świadczeń na utrzymanie lokali mieszkalnych dla wszystkich form rodzinnej pieczy zastępczej?
2. Czy rozważane jest uchylenie aktualnego art. 83 ust. 3a ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej?
3. Czy planowane są dodatkowe mechanizmy wsparcia finansowego powiatów w postaci dotacji celowych na realizację zadań związanych z pieczą zastępczą, w szczególności w zakresie kosztów mieszkaniowych?
4. Jak ministerstwo odnosi się do argumentu istotnego wzrostu kosztów utrzymania lokali w porównaniu z realiami finansowymi z 2011 r., w których projektowane były aktualne przepisy?

Z wyrazami szacunku

Sylwia Bielawska
Posłanka na Sejm RP