Interpelacja w sprawie niedoszacowania środków przekazywanych jednostkom samorządu terytorialnego na realizację zadań oświatowych

Szanowna Pani Minister,

jednostki samorządu terytorialnego w całej Polsce sygnalizują narastający problem niedoszacowania środków przekazywanych z budżetu państwa na realizację zadań oświatowych. Otrzymywane środki (dawna subwencja oświatowa, obecnie określane jako „potrzeby oświatowe”) w wielu przypadkach nie pokrywają nawet kosztów wynagrodzeń nauczycieli i pracowników oświaty, nie wspominając o wydatkach bieżących związanych z utrzymaniem szkół, przedszkoli i innych placówek edukacyjnych.

Z informacji przekazywanych przez liczne samorządy wynika, że wysokość środków z budżetu państwa pokrywa średnio od 70% do 80% rzeczywistych kosztów funkcjonowania systemu oświaty. W konsekwencji gminy i miasta zmuszone są corocznie dopłacać znaczące kwoty z własnych budżetów, co ogranicza ich możliwości inwestycyjne i utrudnia realizację innych zadań publicznych.

Szczególnie problematyczne jest to w mniejszych jednostkach samorządu, gdzie koszty osobowe w oświacie stanowią nawet 60–70% całego budżetu bieżącego, a wpływy z dochodów własnych nie pozwalają na zrównoważenie rosnących wydatków. Niedoszacowanie finansowania prowadzi również do pogłębiania się różnic w jakości edukacji pomiędzy dużymi miastami a mniejszymi gminami.

Dodatkowym wyzwaniem są zmiany demograficzne, wzrost wynagrodzeń nauczycieli oraz rosnące koszty utrzymania placówek oświatowych – energii, mediów i usług. Obecny algorytm naliczania środków nie uwzględnia tych czynników w sposób wystarczający, co powoduje, że wiele samorządów nie jest w stanie pokryć podstawowych potrzeb w oświacie.

W związku z powyższym proszę Panią Minister o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy ministerstwo planuje w najbliższym czasie zmianę zasad naliczania środków na realizację zadań oświatowych (dawnej subwencji oświatowej), tak aby uwzględniały one rzeczywiste koszty ponoszone przez jednostki samorządu terytorialnego?
2. Czy rozważane jest wprowadzenie mechanizmu corocznej waloryzacji środków przekazywanych samorządom na oświatę, powiązanego ze wzrostem wynagrodzeń nauczycieli oraz inflacją kosztów utrzymania placówek?
3. Czy ministerstwo planuje określenie minimalnych standardów zatrudnienia nauczycieli i pracowników oświaty w odniesieniu do liczby uczniów, tak aby ujednolicić politykę kadrową i zapewnić racjonalne finansowanie zadań oświatowych?
4. Czy rozważane są zmiany w zasadach naliczania dotacji dla przedszkoli niepublicznych, które pozwoliłyby na zmniejszenie obciążeń budżetów gmin, szczególnie w kontekście rosnących kosztów funkcjonowania oświaty?
5. Czy ministerstwo planuje opracowanie nowych wytycznych dotyczących planowania i rozliczania środków oświatowych przez jednostki samorządu terytorialnego, tak aby zapewnić większą przejrzystość i adekwatność finansowania w skali kraju?

Z wyrazami szacunku

Andrzej Śliwka
Poseł na Sejm RP