Interpelacja w sprawie zasad pomniejszania lub całkowitego wstrzymywania wypłaty świadczenia uzupełniającego z tytułu niezdolności do samodzielnej egzystencji w sytuacji przyznania świadczeń określanych jako tzw. renty wdowie, stanowiących zbieg prawa do świadczenia własnego z rentą rodzinną po zmarłym małżonku

Szanowna Pani Ministro,

Z informacji przekazywanych przez świadczeniobiorców oraz organizacje reprezentujące osoby z niepełnosprawnościami wynika, że obowiązujące przepisy prowadzą do sytuacji, w której przyznanie renty wdowiej skutkuje automatycznym obniżeniem albo całkowitym wstrzymaniem wypłaty świadczenia uzupełniającego z tytułu niezdolności do samodzielnej egzystencji. W praktyce oznacza to, że osoby znajdujące się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej – jednocześnie niezdolne do samodzielnej egzystencji oraz dotknięte utratą współmałżonka – nie uzyskują realnego wsparcia finansowego.

Z posiadanych danych wynika, że tylko w Lubelskim Oddziale Regionalnym Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego około 8% (niemalże 1700 osób) świadczeniobiorców, którzy złożyli wniosek o przyznanie tzw. „renty wdowiej”, pobierających świadczenie uzupełniające z tytułu niezdolności do samodzielnej egzystencji, doświadczyło obniżenia wysokości świadczenia uzupełniającego z tytułu niezdolności do samodzielnej egzystencji albo całkowitego wstrzymania jego wypłaty. Co istotne, w każdym przypadku świadczeniobiorcy, któremu przysługiwało świadczenie uzupełniające, przyznanie tzw. renty wdowiej skutkowało pomniejszeniem tego świadczenia lub całkowitym wstrzymaniem jego wypłaty.

Oznacza to, że beneficjenci nie korzystają faktycznie z możliwości łączenia świadczeń, ponieważ wzrost dochodu z jednego tytułu automatycznie powoduje ograniczenie lub utratę innego. W efekcie tzw. renty wdowiej staje się świadczeniem iluzorycznym, które nie poprawia rzeczywistej sytuacji materialnej uprawnionych.

Należy podkreślić, że świadczenie uzupełniające z tytułu niezdolności do samodzielnej egzystencji ma charakter kompensacyjny i jest bezpośrednio związane z niezdolnością do samodzielnej egzystencji oraz dodatkowymi, stałymi kosztami życia, jakie ponoszą osoby z najcięższymi niepełnosprawnościami. Przyznanie tzw. renty wdowiej nie eliminuje tych kosztów, a mimo to prowadzi do ograniczenia wsparcia przeznaczonego właśnie na ich pokrycie.

Dodatkowo, w Lubelskim Oddziale Regionalnym Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego około 6% wniosków o przyznanie tzw. renty wdowiej zostało rozpatrzonych negatywnie, ponieważ dotychczas pobierane świadczenie, wraz ze świadczeniem uzupełniającym z tytułu niezdolności do samodzielnej egzystencji, okazało się dla świadczeniobiorców korzystniejsze. Świadczenia wchodzące w skład zbiegu (świadczenie własne oraz renta rodzinna) podlegają potrąceniom, w tym składce na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 9%, w efekcie czego osoby uprawnione wybierały świadczenie zapewniające wyższą kwotę netto, czyli realnie wypłacaną (nierzadko wyższą o kilka złotych).

Taki mechanizm budzi poważne wątpliwości co do sprawiedliwości społecznej obowiązujących rozwiązań oraz stoi w sprzeczności z deklarowanym celem wprowadzenia tzw. renty wdowiej, jakim miało być realne wsparcie osób po stracie współmałżonka.

1. Czy ministerstwo posiada informacje jaka jest realna liczba świadczeniobiorców KRUS pobierających świadczenie uzupełniające z tytułu niezdolności do samodzielnej egzystencji, którzy w wyniku przyznania prawa do tzw. renty wdowiej, utracili część lub całość tego świadczenia, oraz ilu świadczeniobiorców znajdujących się w analogicznej sytuacji jest w systemie ZUS, WBE oraz ZER MSWiA?

2. Czy ministerstwo analizowało skutki społeczne i finansowe obowiązujących przepisów dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, którym przyznano tzw. rentę wdowią?

3. Czy ministerstwo dostrzega niesprawiedliwość polegającą na tym, że w każdym przypadku przyznania renty wdowiej osobom pobierającym świadczenie uzupełniające dochodzi do pomniejszenia lub wstrzymania tego świadczenia?

4. Czy planowane są zmiany legislacyjne zmierzające do wyłączenia tzw. renty wdowiej z limitów dochodowych wpływających na prawo lub wysokość świadczenia uzupełniającego?

Z uwagi na wyjątkowo trudną sytuację tej grupy społecznej proszę o pilne i szczegółowe odniesienie się do przedstawionych problemów.