Interpelacja w sprawie skutków obowiązywania Krajowego Systemu e-Faktur (KSeF)

Szanowny Panie Ministrze,

w związku z wejściem w życie obowiązku korzystania z Krajowego Systemu e-Faktur (KSeF) uprzejmie przedstawiam interpelację dotyczącą skutków prawnych, organizacyjnych oraz ekonomicznych funkcjonowania tego systemu, w szczególności w odniesieniu do mikroprzedsiębiorców, małych i średnich przedsiębiorstw, organizacji pozarządowych, jak również jednostek samorządu terytorialnego.

Zgłaszane od dłuższego czasu, a obecnie ujawniające się w praktyce stosowania systemu, wątpliwości formułowane przez przedsiębiorców, doradców podatkowych, księgowych oraz przedstawicieli sektora IT wskazują, iż przyjęty sposób wdrożenia KSeF generuje istotne ryzyka o charakterze systemowym, które mogą skutkować zarówno zakłóceniami w bieżących rozliczeniach, jak i dalszym obniżeniem poziomu zaufania obywateli do stabilności oraz przewidywalności działań organów państwa.

1. Wątpliwości w zakresie zgodności KSeF z obowiązującymi przepisami prawa podatkowego

W praktyce funkcjonowania KSeF ujawniły się istotne wątpliwości dotyczące spójności mechanizmów systemu z obowiązującymi regulacjami prawa podatkowego, w szczególności w zakresie:

• momentu uznania faktury za wystawioną oraz doręczoną,
• relacji między awariami bądź ograniczoną dostępnością systemu a odpowiedzialnością podatnika,
• możliwości należytego wykonania obowiązków podatkowych w sytuacjach, w których przyczyny opóźnień bądź nieprawidłowości leżą po stronie infrastruktury państwowej.

W ocenie przedsiębiorców istnieje realna obawa, iż ryzyka systemowe związane z funkcjonowaniem KSeF – pozostające poza ich kontrolą – mogą w praktyce prowadzić do przerzucenia odpowiedzialności na podatników. Tego rodzaju konstrukcja budzi poważne zastrzeżenia w świetle zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa.

2. Niedostateczny poziom przygotowania organizacji pozarządowych oraz jednostek samorządu terytorialnego

Szczególne zaniepokojenie budzi stopień przygotowania do obligatoryjnego korzystania z KSeF:

• organizacji pozarządowych, w tym fundacji i stowarzyszeń, które niejednokrotnie prowadzą działalność w oparciu o ograniczone zasoby kadrowe i techniczne,
• jednostek samorządu terytorialnego oraz ich jednostek organizacyjnych, funkcjonujących w złożonych strukturach finansowo-księgowych.

Brak zapewnienia dedykowanych narzędzi, systemowych szkoleń oraz adekwatnych środków finansowych może prowadzić do paraliżu procesów rozliczeniowych, a w konsekwencji do zakłóceń w realizacji zadań publicznych oraz społecznych.

3. Nadmierne koszty wdrożeń ponoszone przez przedsiębiorców

Z licznych sygnałów napływających od przedsiębiorców wynika, iż dostawcy oprogramowania księgowego oraz fakturowego żądają znaczących opłat z tytułu wdrożenia i integracji rozwiązań informatycznych z KSeF. Koszty te mają szczególnie dotkliwy charakter dla mikroprzedsiębiorców oraz małych podmiotów gospodarczych.

Jednocześnie Ministerstwo Finansów udostępniło dostawcom oprogramowania interfejsy, dokumentację oraz dostęp do środowisk KSeF nieodpłatnie. W praktyce oznacza to przerzucenie ciężaru ekonomicznego wdrożenia rozwiązań państwowych na przedsiębiorców, bez równoczesnego ustanowienia mechanizmów osłonowych bądź instrumentów monitorowania rynku usług IT.

4. Niespójność legislacyjna oraz nierealistyczne harmonogramy wdrożeniowe

Rozporządzenia wykonawcze regulujące kluczowe elementy funkcjonowania KSeF zostały opublikowane dopiero pod koniec grudnia poprzedniego roku. Skutkowało to koniecznością implementacji rozwiązań prawnych i technicznych w skrajnie krótkim czasie, bez realnej możliwości przeprowadzenia adekwatnych testów, szkoleń oraz dostosowania procesów księgowych.

Taki tryb działania rodzi zasadne pytania co do tego, czy negatywne konsekwencje opóźnień legislacyjnych po stronie administracji publicznej nie zostały w istocie przerzucone na podatników.

5. Niski poziom faktycznego przygotowania podmiotów zobowiązanych

Pomimo objęcia obowiązkiem KSeF około 2,8 mln aktywnych przedsiębiorców poziom faktycznego przygotowania do korzystania z systemu pozostaje niski. Znaczna część mikro i małych przedsiębiorstw nie pobrała ani nie skonfigurowała certyfikatów wymaganych do prawidłowego korzystania z KSeF.

Okoliczność ta nie powinna być interpretowana jako przejaw braku woli dostosowania się przedsiębiorców, lecz jako rezultat niepewności regulacyjnej, barier technicznych i kosztowych, a także niskiego poziomu zaufania do stabilności i przewidywalności działań administracji publicznej.

6. Ryzyko ograniczania działalności gospodarczej i przechodzenia do szarej strefy

Pomimo publicznych deklaracji przedstawicieli Ministerstwa Finansów co do ograniczenia stosowania sankcji w początkowym okresie obowiązywania KSeF, przedsiębiorcy – w świetle doświadczeń związanych z dotychczasową praktyką organów państwa – nie uznają tych zapewnień za wystarczająco wiążące.

W konsekwencji część przedsiębiorców rozważa ograniczenie skali działalności, jej likwidację bądź przejście do szarej strefy, co pozostawałoby w sprzeczności z deklarowanymi celami uszczelniania systemu podatkowego oraz mogłoby skutkować wymiernymi stratami dla budżetu państwa.

7. Konieczność rzeczywiście etapowego modelu wdrażania

W świetle powyższych okoliczności zasadne wydaje się rozważenie przyjęcia rzeczywiście etapowego modelu obowiązywania KSeF, obejmującego w szczególności:

• obligatoryjne testowanie systemu w pierwszej kolejności przez duże przedsiębiorstwa przez okres co najmniej 12-24 miesięcy,
• czasowe zwolnienie mikroprzedsiębiorców z obowiązku korzystania z KSeF,
• ustanowienie realnego okresu ochronnego, w którym nie byłyby stosowane sankcje,
• przeprowadzenie pogłębionych konsultacji społecznych z udziałem sektora MŚP, organizacji pozarządowych oraz jednostek samorządu terytorialnego.

Państwo nie powinno przenosić ryzyk wynikających z niedojrzałości rozwiązań systemowych na najmniejszych uczestników obrotu gospodarczego.

W związku z powyższym uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Finansów przeprowadziło analizę zgodności mechanizmów funkcjonowania KSeF z przepisami ustaw o podatkach dochodowych oraz ustawy o VAT, w szczególności w zakresie rozbieżności między momentem powstania obowiązku podatkowego a momentem wystawienia i udostępnienia faktury w KSeF, oraz czy przewidziano rozwiązania eliminujące ryzyko nieprawidłowego rozliczenia podatku z przyczyn niezależnych od podatnika?

2. Jakie konkretne działania zostały podjęte w celu przygotowania organizacji pozarządowych oraz jednostek samorządu terytorialnego do obowiązkowego korzystania z KSeF?

3. Czy Ministerstwo Finansów monitoruje praktyki cenowe dostawców oprogramowania oraz czy rozważa wprowadzenie mechanizmów ograniczających nadmierne koszty wdrożeń ponoszonych przez przedsiębiorców?

4. W jaki sposób Ministerstwo Finansów uzasadnia przyjęte terminy wdrożenia KSeF w kontekście wejścia w życie rozporządzeń wykonawczych dopiero pod koniec grudnia poprzedniego roku?

5. Ilu podatników – spośród około 2,8 mln aktywnych przedsiębiorców – pobrało oraz faktycznie korzysta z certyfikatów KSeF według stanu na dzień udzielenia odpowiedzi na niniejszą interpelację?

6. Czy jest planowane wdrożenie rzeczywiście etapowego modelu obowiązywania KSeF, w tym obligatoryjnego okresu testowego dla dużych przedsiębiorstw oraz czasowego zwolnienia mikroprzedsiębiorców z obowiązku korzystania z systemu?

7. Jakie wiążące gwarancje prawne zostaną zapewnione przedsiębiorcom, aby deklarowany brak sankcji w pierwszym okresie obowiązywania KSeF nie został zmieniony w sposób uznaniowy?

Z poważaniem

Ryszard Petru