Interpelacja w sprawie urealnienia obowiązkowych poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych oraz zmiany sposobu ich obliczania

Szanowna Pani Ministro,

w nawiązaniu do sygnałów płynących od samorządów, w tym zgłaszanych przez radnych Rady Miejskiej w Więcborku, zwracam się z interpelacją dotyczącą praktycznej wykonalności obowiązkowych poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych, określonych w ustawie z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. 2025 poz. 773), w szczególności w art. 3b.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami poziomy te rosną skokowo w krótkim czasie - od 20% w 2021 r. do 55% w 2025 r., a następnie do 65% w latach kolejnych. Tymczasem dane z gminy Więcbork pokazują, że mimo systematycznej poprawy i podejmowania szeregu działań organizacyjnych i edukacyjnych, osiągnięcie wymaganych wskaźników staje się coraz trudniejsze, a w obecnych warunkach rynkowych - często nierealne.

Przykładowo gmina Więcbork osiągała następujące poziomy:

• 2021 r.: 22,82% (wymóg 20%),
• 2022 r.: 26,98% (wymóg 25%),
• 2023 r.: 29,04% (wymóg 35%),
• 2024 r.: 29,22% (wymóg 45%).

Jednym z kluczowych problemów jest ograniczona przepustowość i niedobór recyklerów w Polsce oraz praktyka rozliczania mas odpadów selektywnie zebranych. Wskazuje się, że z frakcji „żółtej” (metale i tworzywa sztuczne) do poziomów recyklingu często zaliczana jest jedynie część masy (np. ok. 35%), podczas gdy pozostałość trafia do strumienia RDF (paliwa alternatywnego), który nie podnosi poziomów recyklingu gmin - mimo że stanowi element zagospodarowania odpadów w realiach funkcjonowania instalacji.

Konsekwencją utrzymywania poziomów oderwanych od możliwości systemu może być narastanie presji finansowej na gminy i mieszkańców (opłaty za odpady), ryzyko sankcji oraz przerzucanie odpowiedzialności na samorządy, mimo że kluczowe bariery mają charakter systemowy (rynek recyklingu, infrastruktura, zasady potwierdzania recyklingu dokumentami).

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy ministerstwo planuje zmianę art. 3b ustawy, w szczególności w zakresie obowiązkowych poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu, tak aby były one realne do osiągnięcia w obecnych warunkach organizacyjnych i rynkowych?

2. Czy rozważane jest wprowadzenie okresu przejściowego (np. na lata 2026-2030) oraz obniżenie wymaganych poziomów do wartości bardziej wykonalnych przez większość gmin (np. rzędu 30-35%) - albo ich czasowe „zamrożenie” na poziomie możliwym do osiągania?

3. Czy planowana jest zmiana sposobu obliczania poziomów, o którym mowa w art. 3b ust. 1a, tak aby lepiej odzwierciedlał rzeczywiste działania gmin i ograniczał wpływ czynników niezależnych (np. brak mocy przerobowych recyklerów, ograniczenia technologiczne instalacji, praktyki dokumentowania recyklingu)?

4. Czy ministerstwo analizuje możliwość uwzględniania w rozliczeniach - w określonym zakresie i przy spełnieniu warunków - strumieni odpadów przekazywanych do RDF, zwłaszcza gdy powstają one z odpadów selektywnie zebranych, a ich wydzielenie wynika z aktualnych możliwości technologicznych rynku?

5. Czy ministerstwo dysponuje danymi, ile gmin w Polsce nie osiąga wymaganych poziomów w latach 2023-2025 oraz jakie są dominujące przyczyny (systemowe vs. organizacyjne)? Czy planowane jest opublikowanie takiej diagnozy?

6. Jakie działania systemowe planuje ministerstwo w celu usunięcia przyczyn problemu, w szczególności: zwiększenia liczby i mocy przerobowych recyklerów, poprawy dostępności instalacji, usprawnienia rynku potwierdzeń recyklingu oraz zwiększenia transparentności rozliczeń?

7. Czy rozważane są zmiany w systemie odpowiedzialności producentów i finansowania gospodarki odpadami (np. w ramach rozszerzonej odpowiedzialności producenta) tak, aby ciężar osiągania poziomów i koszty systemu nie obciążały w praktyce głównie gmin i mieszkańców?

8. Jak ministerstwo zamierza ograniczyć ryzyko, że konsekwencją nieosiągania poziomów - wynikającą z barier rynkowych - będzie wzrost opłat dla mieszkańców oraz pogorszenie stabilności systemu w gminach?

Z poważaniem

Posłanka Iwona Maria Kozłowska