Interpelacja w sprawie wprowadzenia obowiązkowej oceny funkcjonalnej ucznia (OFU)

Szanowna Pani Minister,

działając na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, kieruję do Pani Minister interpelację w sprawie rozporządzenia ministra edukacji regulującego wydawanie orzeczeń i opinii przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych oraz w sprawie wprowadzenia obowiązkowej oceny funkcjonalnej ucznia (OFU), którego wejście w życie zostało zapowiedziane na dzień 1 kwietnia 2026 r.

Zgodnie z informacjami przedstawianymi przez Ministerstwo Edukacji Narodowej, ocena funkcjonalna ucznia ma stać się podstawowym narzędziem diagnozowania potrzeb edukacyjnych dzieci i młodzieży oraz planowania form wsparcia w ramach tzw. edukacji włączającej. Reforma ta, przedstawiana jako działanie modernizacyjne i prospołeczne, w rzeczywistości budzi jednak bardzo poważne wątpliwości natury prawnej, etycznej, organizacyjnej i społecznej.

Po pierwsze, szczególny niepokój budzi zakres informacji, które mają być gromadzone w ramach OFU. Projektowane rozwiązania przewidują analizę środowiska domowego ucznia, w tym relacji rodzinnych, sytuacji emocjonalnej, społecznej i ekonomicznej. Oznacza to instytucjonalizację gromadzenia danych wrażliwych dotyczących życia prywatnego dzieci i ich rodzin. W ocenie wielu ekspertów prowadzi to do faktycznej inwigilacji rodzin oraz naruszenia konstytucyjnego prawa do prywatności, a także zasad wynikających z przepisów RODO. Jednocześnie brak jest jasnych i jednoznacznych regulacji dotyczących odpowiedzialności za przetwarzanie tych danych, czasu ich przechowywania oraz dostępu do nich.

Po drugie, reforma ta prowadzi do dalszej biurokratyzacji pracy szkoły. Obowiązek przygotowywania szczegółowych ocen funkcjonalnych, arkuszy obserwacji i rozbudowanej dokumentacji diagnostycznej zostaje w praktyce przeniesiony na nauczycieli i specjalistów szkolnych. Zamiast realnego wsparcia ucznia powstaje kolejny system raportowania, który zwiększa formalizm, pochłania czas pracy pedagogów i ogranicza ich możliwość koncentracji na dydaktyce i wychowaniu.

Po trzecie, wprowadzenie OFU grozi trwałym etykietowaniem uczniów i pogłębianiem nierówności społecznych. Uwzględnianie czynników środowiskowych i rodzinnych w diagnozie edukacyjnej może prowadzić do tworzenia swoistych „profilów psychopedagogicznych” uczniów, które będą miały długofalowe konsekwencje dla ich ścieżki edukacyjnej. Zamiast wyrównywać szanse, system ten może utrwalać podziały społeczne i stygmatyzować dzieci pochodzące z rodzin w trudniejszej sytuacji życiowej.

Po czwarte, jednolite formularze, wytyczne i procedury narzucane szkołom ograniczają ich autonomię. Zamiast wspólnoty edukacyjnej opartej na zaufaniu i współpracy z rodzicami powstaje model instytucjonalnego nadzoru, w którym nauczyciel pełni rolę urzędnika sporządzającego dokumentację, a rodzina staje się przedmiotem obserwacji i oceny. W efekcie zmienia się także funkcja szkoły - z instytucji wspierającej rodzinę w procesie kształcenia i wychowania w ośrodek o charakterze diagnostyczno-kontrolnym.

W związku z powyższym proszę Panią Minister o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Jakie konkretne gwarancje prawne ochrony prywatności dzieci i ich rodzin przewiduje Ministerstwo Edukacji Narodowej w związku z gromadzeniem danych w ramach oceny funkcjonalnej ucznia, której obowiązywanie zaplanowano od 1 kwietnia 2026 r.?

2. Kto będzie administratorem danych wrażliwych pozyskiwanych w ramach OFU oraz kto poniesie odpowiedzialność w przypadku ich niewłaściwego przetwarzania lub naruszenia bezpieczeństwa?

3. Czy ministerstwo przewiduje wprowadzenie obowiązku świadomej i odrębnej zgody rodziców na gromadzenie informacji dotyczących środowiska domowego dziecka?

4. Jakie działania zostały podjęte w celu ograniczenia biurokratycznego obciążenia nauczycieli i szkół w związku z wprowadzeniem OFU?

5. Czy przeprowadzono analizę ryzyka etykietowania uczniów i pogłębiania nierówności społecznych wynikających z włączenia czynników środowiskowych do diagnozy edukacyjnej?

6. Czy Ministerstwo rozważa rezygnację z obowiązkowego charakteru OFU lub znaczące ograniczenie jej zakresu do informacji ściśle związanych z procesem edukacyjnym?

7. Dlaczego tak daleko idąca reforma, której wejście w życie zaplanowano na 1 kwietnia 2026 r., nie została poprzedzona szerokimi konsultacjami społecznymi oraz pilotażem w wybranych regionach kraju?

W mojej ocenie, bez zasadniczych zmian i rzetelnej debaty publicznej, wprowadzenie oceny funkcjonalnej ucznia w proponowanym kształcie grozi przekształceniem szkoły w instytucję nadzorującą życie rodzinne, zamiast środowiska wspierającego harmonijny rozwój dziecka.

Z wyrazami szacunku

Magdalena Filipek-Sobczak
Poseł na Sejm RP