Interpelacja w sprawie potrzeby wzmocnienia ochrony uczniów i społeczności lokalnych w procesach reorganizacji sieci szkół w warunkach niżu demograficznego, presji oszczędnościowej oraz sporów o finansowanie uczniów uczących się poza gminą zamieszkania

Szanowna Pani Ministro,

działając na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, zwracam się do Pani Minister z interpelacją dotyczącą systemowych uwarunkowań, które powodują, że w wielu gminach w Polsce reorganizacja sieci szkół odbywa się w warunkach silnego konfliktu społecznego oraz sporu o finansowanie.

W 2025 r. w wielu miejscowościach dochodziło do protestów rodziców i mieszkańców przeciwko likwidacji szkół i przenoszeniu dzieci do odległych placówek, uzasadnianych zwykle demografią i oszczędnościami. W tle tych spraw powtarza się również problem finansowania uczniów uczących się poza gminą zamieszkania – zwłaszcza w przypadkach uczniów z orzeczeniami i dodatkowymi potrzebami wsparcia – co bywa przywoływane przez samorządy jako argument za ograniczaniem oferty edukacyjnej albo reorganizacją.

Jednym z przykładów takiego sporu jest sprawa Szkoły Podstawowej im. Wł. St. Reymonta w Kłodzku, jednak niniejsza interpelacja dotyczy przede wszystkim rozwiązań systemowych, tak aby podobne procesy w całym kraju były bardziej transparentne, oparte na standardach ochrony dobra dziecka i realnych konsultacjach, a także aby finansowanie edukacji nie tworzyło bodźców do „wypychania” uczniów i likwidowania szkół.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania o politykę państwa i rozwiązania systemowe:

1. Czy MEN planuje doprecyzować lub zmienić przepisy, tak aby finansowanie uczniów uczęszczających do szkół poza gminą zamieszkania (w szczególności uczniów z niepełnosprawnościami/SPE) było transparentne, przewidywalne i nie stanowiło pretekstu do ograniczania oferty edukacyjnej przez samorządy? Jakie rozwiązania MEN rozważa (np. mechanizmy rozliczeń między JST, dodatkowe komponenty finansowania, wytyczne interpretacyjne)?

2. Czy MEN rozważa wprowadzenie obowiązkowego, ustandaryzowanego „raportu skutków” przed każdą likwidacją szkoły (m.in. analiza dojazdów i bezpieczeństwa, wpływu na dzieci z SPE, wpływu na więzi społeczne, dostępności infrastruktury i specjalistów, kosztów po stronie rodzin), publikowanego w BIP i podlegającego weryfikacji?

3. Jak MEN zamierza wzmocnić realny charakter konsultacji społecznych w procesach reorganizacji sieci szkół (tak aby nie ograniczały się do formalnego ogłoszenia zamiaru), w tym: minimalny czas konsultacji, obowiązek przedstawienia wariantów alternatywnych, obowiązek odpowiedzi na pytania rodziców, publiczne spotkanie z udziałem organu prowadzącego i kuratorium?

4. Jak MEN ocenia kierunek zmian legislacyjnych dotyczących procedury likwidacji szkół – w szczególności pod kątem ochrony praw uczniów i rodziców oraz możliwości kontroli legalności działań samorządu? Jakie zabezpieczenia MEN zamierza wprowadzić lub utrzymać, aby szybkość postępowania nie odbywała się kosztem interesu dzieci?

5. Czy MEN planuje uruchomienie lub rozwinięcie programów wsparcia dla szkół o strategicznym znaczeniu lokalnym (w tym szkół gminnych funkcjonujących na obszarze miast), tak aby samorządy miały realną alternatywę dla likwidacji – np. wsparcie termomodernizacji i kosztów energii, finansowanie specjalistów, mechanizmy „wygładzania” kosztów w okresie spadku demograficznego?

6. Czy MEN planuje opracować i opublikować wytyczne dobrych praktyk dla JST dotyczące reorganizacji sieci szkół w warunkach niżu demograficznego, obejmujące standardy dialogu społecznego, zasady ochrony uczniów i minimalne wymagania analityczne (w tym dla dowozów oraz uczniów ze SPE)?

7. Czy MEN rozważa wprowadzenie minimalnych standardów bezpieczeństwa i organizacji dowozów szkolnych w sytuacji likwidacji lub przekształceń sieci (czas dojazdu, opieka w transporcie, obowiązek analizy ryzyk, dostępność dla uczniów z niepełnosprawnościami)?

8. Jak MEN zamierza wzmocnić nadzór kuratoriów w sytuacjach masowych reorganizacji sieci szkół, tak aby opinie kuratora były oparte na rzetelnym materiale, a weryfikacja warunków kontynuacji nauki obejmowała również skutki psychospołeczne rozproszenia uczniów?

Z poważaniem

Marta Stożek
Posłanka na Sejm RP