Interpelacja w sprawie braku systemowych rozwiązań umożliwiających wykorzystanie podziemnych i kubaturowych obiektów poprzemysłowych - w szczególności obiektów pokopalnianych - w lokalnych systemach ogrzewania i chłodzenia, wspólnotach energetycznych oraz infrastrukturze odpornościowej gmin

Szanowna Pani Ministro,

w związku z wdrażaniem przez Polskę dyrektyw Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1791 (EED) oraz 2023/2413 (RED III), a także z przygotowywanymi zmianami w krajowych regulacjach dotyczących lokalnych planów ogrzewania i chłodzenia, zwracam się z interpelacją dotyczącą braku systemowych instrumentów prawnych i proceduralnych umożliwiających zachowanie oraz wykorzystanie podziemnych i kubaturowych obiektów poprzemysłowych jako zasobów energetycznych i infrastrukturalnych gmin.

W szczególności problem ten dotyczy podziemnych obiektów pokopalnianych (sztolni, szybów, wyrobisk), które w wyniku procesów likwidacyjnych i sprzedażowych są trwale wyłączane z zasobu publicznego, bez uprzedniej oceny ich potencjału w kontekście realizacji polityki klimatyczno-energetycznej państwa.

W odpowiedzi ministra aktywów państwowych na moją interpelację nr 13845 wskazano jednoznacznie, że Spółka Restrukturyzacji Kopalń SA nie prowadzi kompleksowej analizy potencjału energetycznego podziemnych obiektów pokopalnianych, a proces ich sprzedaży realizowany jest w trybie przetargowym. Podkreślono także, że kwestie ogrzewania, chłodzenia, odnawialnych źródeł energii oraz efektywności energetycznej pozostają w gestii ministra klimatu i środowiska.

Oznacza to, że obiekty o potencjalnie strategicznym znaczeniu dla realizacji dyrektyw UE są obecnie zbywane bez oceny ich przydatności dla celów, za które odpowiedzialność ponosi Ministerstwo Klimatu i Środowiska.

Dyrektywa EED (art. 25–26) zobowiązuje państwa członkowskie do planowania lokalnych systemów ogrzewania i chłodzenia, identyfikacji lokalnych zasobów energii środowiskowej i odpadowej, maksymalnego wykorzystania istniejącej infrastruktury technicznej.

Dyrektywa RED III z kolei nakłada obowiązek zwiększania udziału OZE w sektorze ogrzewania i chłodzenia, w szczególności poprzez pompy ciepła, systemy niskotemperaturowe, magazynowanie energii cieplnej i chłodu.

Podziemne i kubaturowe obiekty poprzemysłowe - w tym obiekty pokopalniane - spełniają kryteria źródeł energii środowiskowej, magazynów energii cieplnej i chłodu (UTES), infrastruktury dla wspólnot energetycznych, elementów odporności energetycznej i kryzysowej gmin. Ich trwała utrata w drodze sprzedaży lub likwidacji ogranicza zdolność gmin do realizacji obowiązków wynikających z prawa UE.

Obecna praktyka prowadzi do sprzeczności pomiędzy rosnącymi obowiązkami gmin w zakresie transformacji energetycznej i planowania ciepła, a brakiem mechanizmów ochrony infrastrukturalnych zasobów, które mogłyby te obowiązki umożliwić. Państwo, które nakłada na samorządy ambitne cele klimatyczne, a jednocześnie dopuszcza trwałą utratę obiektów o strategicznym potencjale energetycznym, naraża się na ryzyko niewykonania prawa UE oraz zwiększenie kosztów transformacji ponoszonych przez lokalne społeczności. Jest to problem systemowy, który będzie narastał wraz z likwidacją kolejnych zakładów przemysłowych i górniczych w Polsce.

W związku z powyższym zwracam się z prośbą o odpowiedź na poniższe zagadnienia:

1. Jak Ministerstwo Klimatu i Środowiska interpretuje obowiązki państwa członkowskiego wynikające z dyrektyw EED i RED III w kontekście sprzedaży lub likwidacji podziemnych i kubaturowych obiektów poprzemysłowych bez uprzedniej analizy ich potencjału energetycznego na potrzeby lokalnych systemów ogrzewania i chłodzenia?
2. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie obowiązku identyfikacji i oceny potencjału energetycznego takich obiektów na potrzeby lokalnych planów ogrzewania i chłodzenia, zanim zostaną one sprzedane lub trwale wyłączone z użytkowania?
3. Czy ministerstwo prowadzi lub planuje formalną koordynację z ministrem aktywów państwowych oraz ministrem energii w celu czasowego zabezpieczenia obiektów poprzemysłowych o potencjale energetycznym oraz umożliwienia gminom przeprowadzenia analiz technicznych, a także zapobieżenia nieodwracalnej utracie zasobów istotnych z punktu widzenia polityki klimatycznej?
4. Czy planowane są wytyczne, programy pilotażowe lub instrumenty wsparcia (finansowe, eksperckie lub regulacyjne) dla samorządów, które chciałyby wykorzystać obiekty poprzemysłowe w systemach ogrzewania i chłodzenia, wspólnotach energetycznych, magazynowaniu energii oraz infrastrukturze odpornościowej?
5. Czy ministerstwo dokonało analizy ryzyka, że brak systemowych rozwiązań w tym zakresie może skutkować ograniczeniem zdolności gmin do realizacji lokalnych planów energetycznych oraz potencjalnymi postępowaniami naruszeniowymi ze strony Komisji Europejskiej wobec Polski?

Z wyrazami szacunku

Małgorzata Tracz