Interpelacja w sprawie zasad zarządzania cmentarzami komunalnymi oraz postępowania z miejscami grzebalnymi po upływie okresu korzystania

Pani Minister,

obowiązująca regulacja ustawowa w zakresie dalszego dysponowania miejscem grzebalnym po upływie czasu od ostatniego pochówku ogranicza się w istocie do art. 7 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych, który określa minimalny okres, po którego upływie dopuszczalne jest ponowne użycie grobu. Przepis ten nie ustanawia jednak kompleksowej procedury postępowania gminy w przypadku wygaśnięcia tytułu prawnego do korzystania z miejsca grzebalnego. W szczególności ustawa nie reguluje w sposób normatywny trybu i formy zawiadamiania osób uprawnionych o upływie okresu korzystania z miejsca grzebalnego, obowiązków ewidencyjnych gminy w zakresie monitorowania biegu tego okresu, warunków formalnych i terminów ponownego udostępnienia miejsca do pochówku, zasad postępowania ze szczątkami ludzkimi, elementami nagrobnymi oraz dokumentacją cmentarną, jak również charakteru prawnego oraz trybu dochodzenia należności związanych z korzystaniem z miejsca grzebalnego.

W rezultacie powyższe kwestie są obecnie regulowane w drodze aktów prawa miejscowego, w szczególności regulaminów cmentarzy komunalnych oraz uchwał rad gmin. Praktyka ta prowadzi do istotnego zróżnicowania rozwiązań w skali kraju, a jednocześnie do powstawania wątpliwości co do zakresu dopuszczalnej delegacji ustawowej. Powyższe znajduje odzwierciedlenie w licznych rozstrzygnięciach nadzorczych wojewodów oraz orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych, w których kwestionowane są postanowienia regulaminów cmentarnych wykraczające poza materię ustawową, w szczególności w zakresie wprowadzania obowiązków lub należności niewynikających wprost z ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych.

Jednocześnie relacje pomiędzy gminą a osobami korzystającymi z miejsc grzebalnych funkcjonują w istotnym zakresie w reżimie prawa cywilnego, w szczególności w świetle przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących zobowiązań oraz ochrony dóbr osobistych, w tym kultu pamięci osoby zmarłej. Powoduje to nałożenie się porządków publicznoprawnego i cywilnoprawnego, bez wyraźnego rozgraniczenia kompetencji i instrumentów prawnych przysługujących gminie.

W praktyce jednostek samorządu terytorialnego stan ten prowadzi do sytuacji, w której gminy, wykonując ustawowy obowiązek utrzymania cmentarzy jako elementu infrastruktury publicznej, ponoszą stałe koszty bieżące i majątkowe związane z utrzymaniem układu komunikacyjnego, infrastruktury technicznej, zieleni, oświetlenia, gospodarki odpadami oraz dostępności, przy jednoczesnym braku jednoznacznych, ustawowych narzędzi umożliwiających skuteczne i proporcjonalne dochodzenie należności oraz racjonalne planowanie przestrzeni cmentarnej w długim horyzoncie czasowym.

Pani Minister, proszę o odpowiedź na poniższe pytania:

1. Czy minister zdrowia prowadzi lub planuje zlecić prace analityczne nad oceną skutków praktycznych obowiązywania art. 7 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych jako jedynej regulacji ustawowej dotyczącej ponownego użycia grobu, w szczególności w zakresie organizacyjnych i finansowych konsekwencji dla jednostek samorządu terytorialnego?

2. Czy rozważane jest przygotowanie projektu nowelizacji ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych, który wprowadziłby jednolitą, ustawową procedurę postępowania gminy po upływie okresu korzystania z miejsca grzebalnego, obejmującą w szczególności minimalne standardy zawiadamiania osób uprawnionych, obowiązki ewidencyjne w zakresie monitorowania biegu okresu korzystania, warunki i terminy ponownego udostępnienia miejsca oraz zasady postępowania ze szczątkami ludzkimi, elementami nagrobnymi oraz dokumentacją?

3. Czy ministerstwo analizowało możliwość ustawowego doprecyzowania charakteru prawnego należności pobieranych za korzystanie z miejsc grzebalnych i usług cmentarnych, w tym rozważenia nadania im w określonym zakresie charakteru należności publicznoprawnej albo wprowadzenia uproszczonego trybu dochodzenia roszczeń o charakterze cywilnoprawnym?

4. Czy minister zdrowia dysponuje danymi lub analizami dotyczącymi relacji pomiędzy rzeczywistymi kosztami utrzymania cmentarzy komunalnych a wpływami z należności cmentarnych w gminach, w tym w zakresie kosztów infrastruktury technicznej i porządkowej?

5. Czy planowane jest opracowanie, we współpracy z właściwymi organami administracji rządowej i samorządowej, ogólnokrajowych standardów lub wytycznych o charakterze rekomendacyjnym dotyczących prowadzenia ewidencji cmentarnej, dokumentowania czynności związanych z grobami nieopłaconymi oraz zarządzania okresem korzystania z miejsc grzebalnych?

Z poważaniem

Iwona Krawczyk
Posłanka na Sejm RP