Interpelacja w sprawie nierównego traktowania ubezpieczonych korzystających z zasiłków przedemerytalnych przy ustalaniu wysokości emerytur

Szanowna Pani Minister,

do mojego biura poselskiego zgłaszają się osoby, które po wieloletniej pracy, często wykonywanej w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze, zostały objęte zwolnieniami grupowymi w wyniku restrukturyzacji lub likwidacji dużych zakładów pracy na przełomie lat 90. i 2000. W związku z utratą zatrudnienia osoby te, zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami prawa, skorzystały z zasiłków przedemerytalnych stanowiących element państwowego systemu osłony socjalnej dla pracowników dotkniętych skutkami transformacji gospodarczej. Świadczenia te miały umożliwić bezpieczne przejście do powszechnego wieku emerytalnego w sytuacji braku możliwości ponownego zatrudnienia.

Po osiągnięciu wieku emerytalnego część tych osób spotkała się jednak z trwałym obniżeniem wysokości należnych im emerytur. Przy ustalaniu podstawy obliczenia emerytury Zakład Ubezpieczeń Społecznych pomniejsza ją bowiem o kwoty pobranych wcześniej świadczeń przedemerytalnych, co w praktyce prowadzi do znaczących i nieodwracalnych różnic w wysokości emerytur pomiędzy osobami znajdującymi się w analogicznej sytuacji faktycznej i zawodowej. Różnice te sięgają często kilkuset lub ponad tysiąca złotych miesięcznie i utrzymują się przez cały okres pobierania świadczenia.

Szczególnie problematyczne jest to, że mechanizm ten dotyka jedynie wybrane roczniki ubezpieczonych. Osoby zatrudnione w tych samych zakładach pracy, wykonujące tę samą pracę w tych samych warunkach i objęte tym samym procesem zwolnień grupowych, otrzymują dziś skrajnie różne świadczenia wyłącznie ze względu na rok urodzenia. Taki stan rzeczy rodzi wątpliwości co do zgodności obowiązujących rozwiązań z konstytucyjną zasadą równości oraz zasadą zaufania obywateli do państwa, które najpierw oferowało określone instrumenty zabezpieczenia socjalnego, a następnie — po wielu latach — obciąża ich konsekwencjami finansowymi skorzystania z tych instrumentów.

Otrzymałam informacje o wcześniejszych działaniach legislacyjnych lub interwencyjnych, które doprowadziły do częściowego złagodzenia skutków tych rozwiązań wobec wybranych roczników ubezpieczonych, przy jednoczesnym pominięciu pozostałych osób znajdujących się w tożsamej sytuacji. Brak kompleksowego i systemowego rozwiązania tego problemu pogłębia poczucie niesprawiedliwości oraz utrwala trwałe różnice w poziomie zabezpieczenia emerytalnego.

W związku z powyższym, działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 907), proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dostrzega problem nierównego traktowania ubezpieczonych, których emerytury zostały trwale obniżone z powodu wcześniejszego korzystania z zasiłków przedemerytalnych, w szczególności w kontekście zróżnicowania sytuacji poszczególnych roczników?
2. Czy ministerstwo prowadzi lub planuje przeprowadzenie analiz dotyczących skali tego zjawiska oraz rozważa podjęcie inicjatywy legislacyjnej zmierzającej do ujednolicenia zasad ustalania wysokości emerytur dla osób, które skorzystały z państwowych instrumentów zabezpieczenia przedemerytalnego?

Z wyrazami szacunku

Paulina Matysiak
Posłanka na Sejm RP