Interpelacja w sprawie planowanej zmiany definicji "rolnika aktywnego zawodowo" i jej konsekwencji dla małych gospodarstw rolnych, gospodarstw agroturystycznych, sprzedaży bezpośredniej zdrowej żywności oraz działalności pszczelarskiej w kontekście dopłat z wspólnej polityki rolnej (WPR) od 2026 r.

Szanowny Panie Ministrze,

w związku z planowanymi zmianami legislacyjnymi dotyczącymi definicji „rolnika aktywnego zawodowo”, które mają wejść w życie od 2026 roku i które mogą radykalnie zmienić zasady przyznawania dopłat w ramach wspólnej polityki rolnej (WPR), zwracam się z prośbą o wyjaśnienia i udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania.

Nowa definicja aktywnego rolnika - zgodnie z projektem - ma w opinii ekspertów i praktyków rolnictwa prowadzić do znacznego zwiększenia biurokracji i weryfikacji aktywności zawodowej rolników, w tym eliminacji dotychczasowych zwolnień z obowiązku udowadniania aktywności (np. progu 5 000 € dopłat), z których korzysta obecnie około 88% polskich gospodarstw - głównie małych rodzinnych gospodarstw o powierzchni do 20 ha. Takie zmiany mogą wykluczać z systemu wielu prowadzących rzeczywistą produkcję rolną oraz działalność wspierającą wieś i lokalne społeczności.

Zmiany w definicji „rolnika aktywnego zawodowo” i wprowadzenie nowych zasad weryfikacji aktywności mogą mieć znaczący wpływ na system dopłat bezpośrednich i wsparcia z WPR, szczególnie dla małych gospodarstw rodzinnych, gospodarstw łączących produkcję rolną z usługami agroturystycznymi oraz pszczelarzy. Wielu ekspertów - w tym praktyków rolnictwa - wskazuje, że planowane przepisy mogą zwiększyć biurokrację, a nawet efektywnie pozbawić wsparcia gospodarstwa, które rzeczywiście prowadzą działalność rolniczą, lecz nie spełniają restrykcyjnych kryteriów.

1. Jakie konkretne kryteria i wskaźniki będą stosowane do określenia statusu „rolnika aktywnego zawodowo” w projektowanych przepisach?

2. Czy ministerstwo przewiduje odrębne kryteria dla małych gospodarstw, które prowadzą działalność rolno-rekreacyjną, tj. agroturystykę, sprzedaż bezpośrednią produktów lokalnych lub zdrowej żywności?

3. W jaki sposób planowane przepisy będą uwzględniać sezonową lub częściową działalność rolniczą (np. uzupełnianie dochodów z innej działalności), charakterystyczną dla wielu małych gospodarstw rodzinnych?

4. Czy w projekcie pozostanie lub zostanie zaktualizowany mechanizm zwolnienia z obowiązku udowadniania aktywności dla gospodarstw pobierających dopłaty poniżej pewnego progu (np. podobnie jak dotychczas 5 000 €), aby nie obarczać małych rolników nadmierną biurokracją?

II. Agroturystyka, sprzedaż bezpośrednia i działalność pozarolnicza

1. Czy nowa definicja aktywnego rolnika będzie traktować jako równoważną działalność agroturystyczną oraz sprzedaż bezpośrednią produktów rolnych (np. zdrowa żywność, przetwory lokalne, jaja, miody) przy ocenie aktywności gospodarczej?

2. W jaki sposób będzie oceniany dochód lub przychód z działalności agroturystycznej i sprzedaży bezpośredniej przy weryfikacji aktywności zawodowej rolnika?

3. Czy przewidywane są rozwiązania specjalne lub uwzględniające mikroprzedsiębiorczość wiejską, która łączy rolnictwo z usługami lokalnymi (np. warsztaty ziołolecznictwa, edukacja ekologiczna, gospodarstwa otwarte dla turystów)?

III. Pszczelarze i rolnicy prowadzący działalność nie-tradycyjną

1. W jaki sposób projekt uwzględnia szczególne formy produkcji rolnej, takie jak pszczelarstwo, które nie zawsze wiąże się z typowym obrotem płodami rolnymi ani z tradycyjnymi kosztami zakupów środków produkcji, a które jednak są strategiczne dla gospodarki rolnej (np. zapylanie upraw, ochrona bioróżnorodności)?

2. Czy ministerstwo przewiduje osobne kryteria aktywności dla pszczelarzy (np. liczba rodzin pszczelich, sprzedaż miodu i produktów pszczelich, rola w lokalnym ekosystemie), które pozwolą uniknąć ich wykluczenia z dopłat?

IV. Przejrzystość, konsultacje i okresy przejściowe

1. Czy został przewidziany okres przejściowy lub ochrona dla gospodarstw, które w roku poprzedzającym zmianę korzystały z płatności dla małych gospodarstw, aby miały czas na dostosowanie?

2. Proszę o wskazanie terminów konsultacji społecznych projektu oraz podsumowanie najważniejszych uwag zgłoszonych przez organizacje rolnicze w trakcie tych konsultacji.

3. Czy istnieje analiza skutków regulacji (tzw. Regulatory Impact Assessment) dotycząca wpływu zmian na liczbę beneficjentów dopłat, w szczególności małych gospodarstw, gospodarstw agroturystycznych i pszczelarzy? Jeśli tak, proszę o jej udostępnienie.

V. Ochrona bezpieczeństwa żywnościowego i witalności wsi

1. Jak ministerstwo ocenia wpływ nowej definicji na bezpieczeństwo żywnościowe kraju, zważywszy na rolę małych gospodarstw w lokalnej produkcji żywności?

2. Jakie działania planuje MRiRW, aby zachować funkcje społeczne i ekonomiczne małych gospodarstw na obszarach wiejskich, jeżeli zmiany w definicji aktywności wejdą w życie?

Proszę o przekazanie odpowiedzi na powyższe pytania oraz o udostępnienie stosownych analiz i materiałów legislacyjnych.

Z poważaniem

Katarzyna Czochara