Interpelacja w sprawie wpływu planowanej nowej definicji "rolnika aktywnego zawodowo" na system dopłat WPR oraz uwzględnienia rolnictwa regeneratywnego, gospodarstw rodzinnych, w tym fundacji rodzinnych prowadzących działalność rolniczą

Szanowny Panie Ministrze,

w związku z trwającymi pracami legislacyjnymi nad nowym kształtem zasad kwalifikowania rolników do dopłat bezpośrednich w ramach wspólnej polityki rolnej (WPR) oraz planowaną nową definicją „rolnika aktywnego zawodowo” – zwracam się z prośbą o szczegółowe wyjaśnienia i odpowiedzi na pytania zawarte poniżej.

I. Małe gospodarstwa rodzinne i fundacje rodzinne prowadzące działalność rolniczą

W Polsce funkcjonuje sieć gospodarstw rolnych o różnej wielkości i profilu działalności - w tym przeważająca większość to gospodarstwa rodzinne, które dominują w strukturze sektora rolnego i pełnią kluczową rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa żywnościowego kraju oraz utrzymaniu społeczno-kulturowej tkanki wsi. Według statystyk ok. 90% gospodarstw rolnych to działalności prowadzone przez rodzinę, a ich liczba w Polsce wynosi ponad 1,1 mln jednostek, z średnią powierzchnią ok. 11–12 ha.

Zwracam się z pytaniami:

1. Czy nowa definicja „rolnika aktywnego zawodowo” będzie uwzględniała specyfikę gospodarstw rodzinnych prowadzących działalność rolniczą w ramach fundacji rodzinnych lub innych struktur organizacyjnych, np. fundacji rodzinnych wspierających wiejskie społeczności i rolnictwo?

2. Czy przewiduje się osobne kryteria kwalifikacyjne lub instrumenty wsparcia dla gospodarstw rodzinnych o mniejszej skali działania, które prowadzą produkcję, sprzedaż bezpośrednią lub działalność usługową związaną z produkcją żywności?

3. Jakie analizy MRiRW przeprowadziło w zakresie struktury gospodarstw rodzinnych w Polsce i ich prognozowanej liczby beneficjentów dopłat po wejściu w życie nowej definicji?

II. Rolnictwo regeneratywne

W ostatnich latach w Polsce i UE rozwija się koncepcja rolnictwa regeneratywnego - podejścia, które kładzie nacisk nie tylko na produkcję, ale przede wszystkim na odbudowę gleby, zwiększenie bioróżnorodności, ochronę zasobów wodnych oraz redukcję emisji gazów cieplarnianych, a jednocześnie zachowanie opłacalności produkcji rolnej. W Polsce przyjęto niedawno pierwszą oficjalną definicję tego podejścia, zgodnie z którą rolnictwo regeneratywne obejmuje kompleks praktyk poprawiających zdrowie gleby i środowiska oraz zwiększających odporność gospodarstw na zmiany klimatu.

1. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie specjalnych mechanizmów dopłat dedykowanych rolnictwu regeneratywnemu - jako elementu nowej WPR lub krajowych programów wsparcia?

2. Czy proponowane rozwiązania będą uwzględniać mini-projekty i małe działania regeneratywne w gospodarstwach o niewielkim potencjale produkcyjnym (np. rotacje upraw, okrywy roślinne, ograniczenie orki, praktyki poprawiające bioróżnorodność)?

3. Jakie są plany MRiRW dotyczące minimalizacji kosztów administracyjnych i monitoringu dla małych gospodarstw, które chcą wprowadzać praktyki rolnictwa regeneratywnego i ubiegać się o wsparcie finansowe - dopłaty ?

III. Małe gospodarstwa rodzinne, także te prowadzone w ramach fundacji rodzinnych lub organizacji lokalnych odgrywają ważną rolę:

a) zapewniają produkcję żywności wysokiej jakości i sprzedaż bezpośrednią lokalnej społeczności,

b) pełnią funkcje środowiskowe, takie jak dbałość o krajobraz wiejski, utrzymanie łąk i pastwisk oraz bioróżnorodność. W wielu przypadkach traktują rolnictwo regeneratywne jako sposób poprawy zdrowia gleby i odporności gospodarstwa na zmiany klimatu, utrzymują społeczną tkankę wsi, w tym agroturystykę, edukację ekologiczną i lokalne inicjatywy. Wprowadzanie nadmiernie restrykcyjnych kryteriów aktywności zawodowej ryzykuje wykluczeniem tych podmiotów z systemu dopłat, co może skutkować dalszym zanikiem małych gospodarstw i ograniczeniem produkcji żywności lokalnej.

1. Czy MRiRW posiada ocenę skutków regulacji (RIA) dla nowych zasad aktywności „rolnika aktywnego zawodowo” z podziałem na różne typy gospodarstw (małe, rodzinne, ekologiczne, regeneratywne)?

2. Czy będzie przewidziany okres przejściowy lub wyjątki dla małych gospodarstw rodzinnych, aby mogły dostosować się do nowych wymogów?

3. Jakie instrumenty wsparcia edukacyjnego i doradczego dla rolników w zakresie rolnictwa regeneratywnego i prowadzenia dokumentacji aktywności MRiRW planuje uruchomić lub rozwijać?

4. Czy MRiRW przewiduje zachęty dla gospodarstw rodzinnych do udziału w programach rolno-środowiskowych i klimatycznych, które mogłyby stanowić alternatywne źródło dopłat?

Proszę o przekazanie odpowiedzi na powyższe pytania oraz udostępnienie analiz i materiałów legislacyjnych związanych z projektem zmian.

Z poważaniem

Katarzyna Czochra