Interpelacja w sprawie wprowadzania do rzek zasolonych wód z kopalń węgla kamiennego

Szanowny Panie Ministrze, Pani Ministro,

raport Najwyższej Izby Kontroli z lipca br., potwierdził bezpośredni związek katastrofy ekologicznej na Odrze w 2022 roku z dużymi ładunkami zanieczyszczeń - przede wszystkim chlorków i siarczanów - wprowadzanymi do rzeki wraz z zasolonymi wodami pochodzącymi z odwadniania kopalń węgla kamiennego na Śląsku. Zakwit tzw. złotych alg (Prymnesium parvum), będący bezpośrednią przyczyną masowego śnięcia ryb, był zjawiskiem powiązanym ze wzmożonym zrzutem solanek.

Na dzień 22 września 2023 roku w Kanale Gliwickim obowiązywał II stopień zagrożenia zakwitem złotej algi, a monitoring potwierdził obecność tej inwazyjnej formy również w innych akwenach, m.in. w Jeziorze Dzierżno Duże.

W świetle danych zaprezentowanych we wzmiankowanym raporcie NIK, jak również w raportach organizacji pozarządowych należy uznać, że:

• obowiązujące przepisy dotyczące przyznawania pozwoleń wodnoprawnych są wadliwie skonstruowane, gdyż nie uwzględniają skumulowanego wpływu działalności wielu zakładów na stan wód,
• obecny system raportowania wyprowadzanych do rzek zanieczyszczeń przez same podmioty zanieczyszczające pozostawia duże pole do nadużyć, skutkuje niedoszacowaniami faktycznego stanu zasolenia rzek i w efekcie nie spełnia swojego celu,
• monitoring wód jest prowadzony tylko w wybranych terminach, a wyniki badań nie są dostępne w czasie rzeczywistym, co utrudnia reagowanie w sytuacjach kryzysowych,
• Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie nierzetelnie wywiązywało się ze swoich obowiązków kontrolnych,
• rozbicie kompetencji dotyczących ochrony wód pomiędzy Ministerstwo Infrastruktury oraz Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadzi do rozmycia kompetencji i spowalnia bądź uniemożliwia prowadzenie właściwych działań na miarę istniejących wyzwań i ryzyk,
• niskie stawki za odprowadzanie zasolonych ścieków czynią bardziej opłacalnym ich zrzut do rzek, niż inwestycje w technologie odsalania,
• średnio jedynie 18% wód kopalnianych znajduje inne zagospodarowanie niż odprowadzenie do rzek,
• obowiązujące przepisy (w tym wyjątek - traktowany raczej jako reguła - przewidziany w § 12 ust. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 12 lipca 2019 r. w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego oraz warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu do wód lub do ziemi ścieków, a także przy odprowadzaniu wód opadowych lub roztopowych do wód lub do urządzeń wodnych (Dz.U. 2019.1311) - umożliwiają praktyki, które stanowią poważne zagrożenie dla istnienia życia w rzekach i powiązanych z nimi ekosystemach, szczególnie w odniesieniu do Odry i Wisły.

Mając powyższe na uwadze, zwracam się do Państwa z poniższymi pytaniami:

• Jakie działania zostały dotychczas podjęte w celu wyeliminowania zaniedbań stwierdzonych w raporcie NIK po stronie PGW Wody Polskie, w szczególności w zakresie sprawozdawczości, weryfikacji danych od przedsiębiorców oraz analizy skutków wprowadzania zasolonych wód do rzek?
• Czy ministerstwa dostrzegają zasadność wprowadzenia systemu ciągłego monitoringu jakości i ilości ścieków oraz wód odbiornika - zwłaszcza w okresach suszy hydrologicznej i tuż po niej?
• Czy ministerstwa podejmą działania w kierunku zmiany procedury wydawania pozwoleń wodnoprawnych, tak aby uwzględniały one łączną ilość zanieczyszczeń trafiających do rzeki ze wszystkich zakładów?
• Jakie jest stanowisko ministerstw w kwestii wprowadzenia opłat za pobór wód w ramach odwadniania kopalń?
• Jakie są możliwości ministerstw w zakresie wprowadzenia zachęt dla podmiotów inwestujących w instalacje odsalania wody?
• Czy ministerstwa rozważają wprowadzenie obowiązku budowy i stosowania systemów odsalania oraz retencyjno-dozujących w kopalniach?
• Czy ministerstwa planują inicjatywę legislacyjną w kierunku zmiany wspomnianego rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 12 lipca 2019 r. w sprawie substancji szczególnie szkodliwych (...) , w tym wykreślenia wyjątku przewidzianego w § 12 ust. 3?
• Czy planowane są prace legislacyjne zmierzające do określenia górnych limitów stężeń chlorków i siarczanów w ściekach odprowadzanych do rzek?
• Czy resorty dostrzega potrzebę istotnego podniesienia opłat za odprowadzanie ścieków kopalnianych, tak aby realnie odzwierciedlały koszty środowiskowe?

Z poważaniem

Marta Stożek
Posłanka na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej