Interpelacja w sprawie zmian w systemie finansowania pobytu w domach pomocy społecznej oraz usprawnienia egzekucji opłat od osób zobowiązanych

Szanowna Pani Minister,

docierają do mnie liczne sygnały od przedstawicieli gmin oraz ośrodków pomocy społecznej, które wskazują na niewydolność obecnego systemu.
Zgodnie z ustawą o pomocy społecznej, koszty pobytu w DPS pokrywa w pierwszej kolejności mieszkaniec, następnie małżonek i zstępni/wstępni, a na końcu gmina. W praktyce jednak, ciężar ten coraz częściej spada w całości na samorząd. Gminy zmuszone są dopłacać kwoty do różnicy między średnim kosztem utrzymania a wpłatą mieszkańca, ponieważ egzekwowanie opłat od rodzin jest procesem długotrwałym, biurokratycznym i często nieskutecznym.

W związku z powyższym, kluczowe wydaje się podjęcie działań w dwóch obszarach: uszczelnienia systemu pobierania opłat od zobowiązanych członków rodziny oraz systemowej zmiany struktury finansowania DPS, przenoszącej większy ciężar na budżet centralny. Obecne instrumenty prawne, którymi dysponują gminy, są niewystarczające. Ustalanie sytuacji dochodowej rodzin, zawieranie umów w sprawie wnoszenia opłat czy wydawanie decyzji administracyjnych o zwrocie kosztów, to procesy, które trwają miesiącami, a często są skutecznie blokowane. Samorządy postulują wprowadzenie mechanizmów, które ułatwią i przyspieszą egzekucję należności od osób, które faktycznie posiadają zdolność finansową do partycypowania w kosztach utrzymania swoich bliskich, lecz uchylają się od tego obowiązku.

Wobec powyższego działając na podstawie ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora oraz Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy ministerstwo dostrzega problem niewydolności obecnych przepisów dotyczących ustalania i egzekwowania opłat za pobyt w DPS od osób zobowiązanych (zstępnych, wstępnych) i czy trwają prace nad nowelizacją ustawy o pomocy społecznej, która wyposażyłaby gminy w skuteczniejsze instrumenty egzekucyjne, pozwalające na szybsze ściąganie należności od uchylających się rodzin?

2. Czy rozważane jest wprowadzenie uproszczonej ścieżki administracyjnej, która pozwalałaby gminom na automatyczne ustalanie odpłatności na podstawie danych z systemów podatkowych, bez konieczności prowadzenia długotrwałych wywiadów środowiskowych, które często są utrudniane przez zobowiązanych?

3. Czy ministerstwo planuje reformę systemową, która w większym stopniu przeniosłaby ciężar finansowania domów pomocy społecznej na budżet państwa, np. poprzez zmianę charakteru tego zadania z zadania własnego gminy na zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej w szerszym niż obecnie zakresie?

4. Jakie działania zamierza podjąć resort, aby ujednolicić orzecznictwo w sprawach dotyczących odpłatności za DPS, tak aby wyeliminować sytuacje, w których gminy przegrywają sprawy sądowe?

5. Czy planowana jest waloryzacja progów dochodowych, od których uzależniona jest wysokość dopłat z budżetu państwa, tak aby odpowiadały one aktualnym kosztom utrzymania w placówkach?

Z wyrazami szacunku

Joanna Frydrych