Interpelacja w sprawie dziedziczenia aktywów cyfrowych w prawie polskim

Szanowny Panie Prezesie Rady Ministrów,

dynamiczny rozwój technologii cyfrowych sprawił, że istotna część życia obywateli przeniosła się do sfery wirtualnej. Coraz częściej majątek Polaków stanowią nie tylko dobra materialne, ale również szeroko pojęte aktywa cyfrowe. Zaliczyć do nich można zarówno składniki o charakterze finansowym (kryptowaluty, środki w portfelach elektronicznych, konta w serwisach gamingowych, dochody z monetyzacji treści w mediach społecznościowych), jak i te o wartości sentencjonalnej lub naukowej (pamięć w chmurze, korespondencja elektroniczna, archiwa zdjęć, cyfrowe biblioteki).

Obecny stan prawny w Polsce, oparty na przepisach Kodeksu cywilnego, nie przystaje do wyzwań XXI wieku. Brak jest jasnych definicji „cyfrowego składnika masy spadkowej“, co w praktyce prowadzi do licznych problemów prawnych i dramatów rodzinnych. Spadkobiercy często natrafiają na mur w postaci regulaminów globalnych korporacji technologicznych, które – powołując się na ochronę prywatności lub tajemnicę telekomunikacyjną – odmawiają dostępu do kont osób zmarłych, nawet w obliczu prawomocnych postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku.

Szczególnie niepokojąca jest sytuacja, w której dostęp do kluczowych danych (np. kodów dostępu do portfeli kryptowalutowych czy ważnych dokumentów w chmurze) jest trwale blokowany, co prowadzi do faktycznego przepadku mienia. Jednocześnie brakuje systemowych rozwiązań ułatwiających proces „cyfrowej sukcesji“, który w wielu krajach staje się już standardem prawnym (np. USA, Francja czy Hiszpania).

W związku z powyższym:

1. Czy rząd prowadzi obecnie prace analityczne lub legislacyjne nad nowelizacją Kodeksu cywilnego w celu sformalizowania pojęcia „dziedziczenia cyfrowego“ i włączenia aktywów wirtualnych do masy spadkowej?
2. Czy planowane jest wprowadzenie rozwiązań ustawowych, które zobowiązałyby dostawców usług cyfrowych działających na polskim rynku do stworzenia prostych i przejrzystych procedur przekazywania dostępu do kont spadkobiercom (tzw. „opiekun cyfrowy“ lub „zarządca sukcesyjny konta“)?
3. Jakie działania podejmuje rząd na poziomie unijnym, aby wymusić na globalnych korporacjach (Big Tech) ujednolicenie standardów udostępniania danych cyfrowych osobom uprawnionym po śmierci użytkownika, z zachowaniem należytego balansu między prawem do prywatności a prawem do spadku?
4. Czy rząd rozważa stworzenie centralnego repozytorium lub standardu „testamentu cyfrowego“, który pozwoliłby obywatelom za życia w bezpieczny sposób wskazać osoby uprawnione do zarządzania ich cyfrowym śladem?
5. W jaki sposób państwo planuje wesprzeć spadkobierców w procesie odzyskiwania aktywów cyfrowych od podmiotów zagranicznych, które nie posiadają fizycznej siedziby w Polsce, a ich regulaminy często stoją w sprzeczności z polskim prawem spadkowym?

Z poważaniem

Piotr Górnikiewicz