Interpelacja w sprawie zasad, transparentności oraz możliwej dyskryminacji instytucjonalnej w konkursie "Profesjonalna Szkoła Roku 2025"

Szanowna Pani Minister,

na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zwracam się z interpelacją w sprawie konkursu „Profesjonalna Szkoła Roku 2025“, organizowanego przez Fundację Rozwoju Systemu Edukacji we współpracy z Ministerstwem Edukacji Narodowej oraz Ośrodkiem Rozwoju Edukacji, realizowanego w ramach projektu „Opracowanie i przetestowanie modelu branżowej szkoły ćwiczeń“, finansowanego ze środków programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027.

Zgodnie z deklarowanym celem konkursu ma on służyć identyfikacji i promocji najlepszych praktyk edukacyjnych w obszarze kształcenia zawodowego oraz wyróżnieniu szkół osiągających wysoką jakość i efektywność kształcenia. Analiza regulaminu konkursu oraz przyjętych kryteriów oceny prowadzi jednak do wniosku, że konstrukcja tego przedsięwzięcia budzi poważne wątpliwości co do równości dostępu, transparentności procedur, spójności z rzeczywistą strukturą systemu kształcenia zawodowego oraz zasad racjonalnego wydatkowania środków publicznych.

1. Wykluczenie istotnych podmiotów systemu kształcenia zawodowego

Regulamin konkursu wprowadza zamknięty katalog uczestników, ograniczając udział wyłącznie do określonych typów szkół. W konsekwencji z konkursu wykluczono m.in.:

• branżowe szkoły I stopnia kształcące wyłącznie młodocianych pracowników, mimo że model ten stanowi fundament kształcenia rzemieślniczego i współpracy z lokalnymi pracodawcami,
• centra kształcenia zawodowego, które nie mają własnych uczniów, lecz realizują kluczową część praktycznej nauki zawodu dla uczniów techników i szkół branżowych.

W praktyce oznacza to, że placówki odpowiadające za nowoczesną infrastrukturę, innowacje technologiczne oraz znaczną część procesu dydaktycznego pozostają całkowicie niewidoczne w konkursie, mimo że ich wkład bezpośrednio wpływa na wyniki szkół formalnie uprawnionych do udziału. Sukces edukacyjny przypisywany jest wyłącznie jednostce administracyjnej, a nie faktycznym wykonawcom kształcenia praktycznego.

2. Dyskryminacja ze względu na formę kształcenia

Regulamin dopuszcza udział wyłącznie szkół prowadzących kształcenie w formie dziennej lub stacjonarnej. Wyklucza to znaczną część szkół policealnych i branżowych szkół II stopnia realizujących kształcenie w trybie zaocznym, często adresowanym do osób dorosłych, pracujących i podnoszących kwalifikacje zawodowe. Takie ograniczenie stoi w sprzeczności z ideą uczenia się przez całe życie oraz realnymi potrzebami rynku pracy.

3. Wąskie i elitarne rozumienie „sukcesu“ edukacyjnego

Jednym z kryteriów oceny jest odsetek uczniów uczestniczących w konkursach: SkillsPoland, EuroSkills i WorldSkills, które nie figurują w wykazie turniejów i olimpiad ogłaszanych w komunikacie ministra edukacji. Kryterium to w oczywisty sposób faworyzuje szkoły dysponujące znacznym kapitałem finansowym i organizacyjnym, promując elitarne ścieżki kształcenia kosztem codziennej, masowej pracy dydaktycznej w zawodach o znaczeniu lokalnym i regionalnym.

4. Ograniczenie możliwości rzetelnej oceny dużych zespołów szkół

Regulamin dopuszcza złożenie tylko jednego zgłoszenia w jednym obszarze przemysłu i usług. W przypadku zespołów szkół prowadzących kształcenie zawodowe w wielu branżach wymusza to arbitralny wybór i uniemożliwia rzetelną ocenę całokształtu działalności placówki.

5. Brak transparentności procedury konkursowej

Szczególnie niepokojący jest zapis regulaminu zwalniający organizatora z obowiązku udostępniania dokumentacji konkursowej uczestnikom. Oznacza to, że szkoły nie mają możliwości poznania uzasadnienia przyznanej punktacji, weryfikacji procesu oceny ani wyciągnięcia wniosków na przyszłość. Rozwiązanie to stoi w sprzeczności ze standardami przejrzystości, jakie powinny obowiązywać przy konkursach finansowanych ze środków publicznych i europejskich.

6. Uznaniowość ocen i rozstrzygnięć

Przyznawanie punktów w skali od 1 do 3 przy maksymalnej liczbie 88 punktów może nie oddawać rzeczywistych różnic jakościowych między szkołami. Dodatkowo rozstrzyganie remisów w drodze głosowania komisji lub decyzją jej przewodniczącej nadaje ocenie charakter uznaniowy i administracyjny, zamiast merytorycznego.

7. Skład komisji konkursowej

W skład komisji konkursowej wchodzą wyłącznie przedstawicielki i przedstawiciele FRSE, Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz Ośrodka Rozwoju Edukacji. Brakuje w niej reprezentantów organizacji pracodawców, izb rzemieślniczych, samorządów gospodarczych lub niezależnych ekspertów rynku pracy, co podważa rynkowy i praktyczny wymiar oceny „profesjonalizmu“ szkół.

8. Mechanizm kumulowania przewag

Laureaci konkursu uzyskują punkty premiujące w konkursach na utworzenie branżowych szkół ćwiczeń. Mechanizm ten prowadzi do „samonapędzającej się przewagi“, w której szkoły już najlepiej wyposażone i dofinansowane otrzymują dodatkowe preferencje, pogłębiając nierówności w systemie kształcenia zawodowego.

Pytania do Pani Minister

W związku z powyższym zwracam się z prośbą o odpowiedź na następujące pytania:

1. Jakie były merytoryczne i systemowe przesłanki wykluczenia centrów kształcenia zawodowego z udziału w konkursie „Profesjonalna Szkoła Roku 2025“?
2. Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej uznaje, że CKZ nie są elementem systemu wysokiej jakości kształcenia zawodowego, mimo ich kluczowej roli w praktycznej nauce zawodu?
3. Dlaczego wyłączono z konkursu branżowe szkoły I stopnia kształcące wyłącznie młodocianych pracowników?
4. Z jakiego powodu ograniczono udział w konkursie wyłącznie do szkół prowadzących kształcenie w formie dziennej lub stacjonarnej?
5. Dlaczego w kryteriach oceny uwzględniono konkursy: SkillsPoland, EuroSkills i WorldSkills, mimo że nie są one wymienione w wykazie konkursów ministra edukacji?
6. Czy ministerstwo przeprowadziło analizę zgodności regulaminu konkursu z zasadą równego dostępu do środków publicznych?
7. Czy zdaniem Pani Minister brak obowiązku udostępniania dokumentacji konkursowej jest zgodny ze standardami przejrzystości wydatkowania środków publicznych?
8. Czy jest planowane wprowadzenie obowiązku przekazywania uczestnikom informacji o wynikach oceny merytorycznej wraz z uzasadnieniem punktacji?
9. Czy ministerstwo dostrzega ryzyko konfliktu interesów wynikające z faktu, że komisja konkursowa składa się wyłącznie z przedstawicieli instytucji administracji oświatowej?
10. Czy jest rozważane poszerzenie składu komisji o przedstawicieli rynku pracy i organizacji pracodawców?
11. Czy ministerstwo przeanalizowało wpływ punktów premiujących dla laureatów na pogłębianie nierówności między szkołami?
12. Czy jest planowana zmiana regulaminu konkursu jeszcze w trakcie trwającej edycji lub w kolejnych edycjach w celu zwiększenia inkluzywności i transparentności?
13. Czy ministerstwo rozważa stworzenie odrębnej kategorii lub ścieżki konkursowej dla centrów kształcenia zawodowego?
14. Czy Pani Minister uznaje obecny regulamin konkursu za sprawiedliwy wobec wszystkich podmiotów systemu kształcenia zawodowego?

Z wyrazami szacunku

Marcin Józefaciuk