Interpelacja w sprawie AML/CFT, standardów operacji gotówkowych i mechanizmów kontroli konfliktu interesów w bankach spółdzielczych oraz bezpieczeństwa danych przy migracji systemów

Szanowny Panie Ministrze,

zwracam się z interpelacją dotyczącą ryzyk AML/CFT, standardów dokumentowania operacji gotówkowych, przejrzystości relacji powiązań oraz bezpieczeństwa danych w bankach spółdzielczych.

W przestrzeni publicznej (sprawa była przedmiotem zainteresowania mediów, w tym programu Państwo w Państwie w telewizji Polsat: „Kredyt w reklamówce. Lewe transakcje pod bankowym szyldem” — link https://panstwowpanstwie.polsatnews.pl/odcinek/kredyt-w-reklamowce-lewe-transakcje-pod-bankowym-szyldem/, gdzie dostępny jest cały odcinek programu. Jak wynika z opisu programu: „Dla rodziny z Mazowsza zwykła – wydawałoby się – procedura kredytowa przerodziła się w dramat, który trwa do dziś. Małżeństwo liczyło na kredyt bankowy na zakup lokalu usługowego. Zamiast tego, w siedzibie banku otrzymali 300 tysięcy złotych w foliowej reklamówce. Okazało się, że pieniądze pochodziły z prywatnej pożyczki – od krewnego dyrektorki oddziału) pojawiają się wątki wymagające weryfikacji przez właściwe organy:

• relacja o przekazaniu klientom znacznej kwoty gotówki poza stanowiskiem kasowym,
• pytanie, czy środki uruchomione w ramach kredytu mogły pochodzić od osoby prywatnej (mechanizm „zewnętrznego finansowania”),
• odmowa wydania pełnej historii kredytowej/rachunku mimo wielokrotnych próśb,
• sygnały o możliwych preferencyjnych kredytach (np. bez odsetek) dla funkcjonariuszy lub rodzin funkcjonariuszy,
• sygnały o wielomilionowych ekspozycjach wobec osób powiązanych z kierownictwem banku, rzekomo bez standardowych zabezpieczeń oraz
• informacje o możliwej wymianie systemu informatycznego banku, co rodzi pytania o retencję danych, logów i historii kredytów.

Proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Finansów (w tym GIIF) ocenia, że opisane wątki – jeśli potwierdzone – mogą wypełniać przesłanki ryzyka AML/CFT (transakcje nietypowe, trudne do wyjaśnienia, o nietypowym sposobie przekazania środków)? Jakie są standardowe działania organów w takim przypadku?
2. Czy dopuszczalne jest w polskim systemie prawnym uruchomienie kredytu w sposób, który w praktyce oznaczałby finansowanie wypłaty środków ze źródła prywatnego? Jeżeli nie – jakie przepisy temu przeciwdziałają i jakie są sankcje? Jeżeli tak – jakie warunki i obowiązki dokumentacyjne muszą być spełnione?
3. Jak Ministerstwo Finansów ocenia praktyki wypłat znacznych kwot gotówkowych z kredytu/pożyczki w oddziale banku (zwłaszcza poza kasą)? Czy istnieje potrzeba ujednolicenia norm (np. preferencja bezgotówkowego uruchamiania na rachunki kontrahentów, obowiązkowa autoryzacja wieloosobowa, obowiązek wydania kompletu dokumentów klientowi)?
4. Jakie obowiązki informacyjne wobec klienta (historia kredytu, harmonogramy, aneksy, rozliczenia rat kapitał/odsetki) są w ocenie MF minimalnym standardem, którego odmowa powinna skutkować sankcją administracyjną lub nadzorczą? Czy Ministerstwo Finansów planuje doprecyzowanie prawa w tym zakresie?
5. Czy Ministerstwo Finansów widzi potrzebę wzmocnienia regulacji dotyczących kredytowania osób powiązanych z bankiem (ładu korporacyjnego, konfliktu interesów, wymogów zabezpieczeń i dokumentowania decyzji), zwłaszcza w bankach spółdzielczych?
6. Czy Ministerstwo Finansów posiada (lub może pozyskać) dane zbiorcze, ile skarg w latach 2019–2025 dotyczyło banków spółdzielczych w obszarze odmowy wydania dokumentacji, sporów o rozliczenia, nietypowych operacji gotówkowych oraz potencjalnych konfliktów interesów?
7. Czy Ministerstwo Finansów uważa, że praktyka udzielania preferencyjnych kredytów (np. bez odsetek) określonym grupom zawodowym lub powiązanym rodzinom, jeśli występuje, wymaga dodatkowej transparentności i kontroli (ryzyko korupcyjne, ryzyko nadużyć, ryzyko reputacyjne)?
8. W przypadku migracji systemów IT w banku: Jakie są minimalne wymagania retencji danych, logów, kopii bezpieczeństwa i audytu migracji? Czy bank ma obowiązek notyfikować takie zmiany nadzorowi i w jakim trybie? Czy Ministerstwo Finansów widzi potrzebę doprecyzowania tych zasad, aby zapobiec utracie/nadpisaniu danych?
9. Czy Ministerstwo Finansów planuje – wspólnie z KNF – opracowanie rekomendacji lub wytycznych dla banków spółdzielczych dotyczących operacji gotówkowych, dokumentowania kredytu, polityk przeciwdziałania konfliktowi interesów oraz bezpiecznej migracji systemów?

Z poważaniem

Jarosław Sachajko