Interpelacja w sprawie skuteczności nadzoru nad bankami spółdzielczymi, standardów reagowania KNF na sygnały o możliwych nieprawidłowościach oraz potrzeby zmian prawa wzmacniających ochronę klientów i przejrzystość

Szanowny Panie Premierze,

zwracam się z interpelacją o charakterze systemowym w związku z napływającymi sygnałami dotyczącymi praktyk w jednym z banków spółdzielczych oraz sposobu reakcji instytucji nadzoru na zgłaszane wątpliwości.

Z relacji osób zainteresowanych oraz informacji pojawiających się w przestrzeni publicznej – sprawa była przedmiotem zainteresowania mediów, w tym programu Państwo w Państwie w telewizji Polsat („Kredyt w reklamówce. Lewe transakcje pod bankowym szyldem” - link https://panstwowpanstwie.polsatnews.pl/odcinek/kredyt-w-reklamowce-lewe-transakcje-pod-bankowym-szyldem/, gdzie dostępny jest cały odcinek programu) – wynika, że:

„Dla rodziny z Mazowsza zwykła – wydawałoby się – procedura kredytowa przerodziła się w dramat, który trwa do dziś. Małżeństwo liczyło na kredyt bankowy na zakup lokalu usługowego. Zamiast tego, w siedzibie banku, otrzymało 300 tysięcy złotych w foliowej reklamówce. Okazało się, że pieniądze pochodziły z prywatnej pożyczki – od krewnego dyrektorki oddziału”.

Z powyższego wynikają m.in. następujące wątki:

• relacja o przekazaniu znacznej kwoty gotówki klientom w reklamówce, poza stanowiskiem kasowym,
• pytania o to, czy środki uruchomione w ramach kredytu mogły pochodzić od osoby prywatnej, a nie z zasobów banku,
• odmowa wydania pełnej historii kredytowej oraz stanu rachunku mimo wielokrotnych próśb,
• sygnały o możliwych relacjach towarzysko-zależnościowych z lokalnymi służbami (Policja/prokuratura), a także o preferencyjnych kredytach dla funkcjonariuszy lub ich rodzin,
• sygnały o dużych ekspozycjach kredytowych udzielanych osobom powiązanym z kierownictwem banku, rzekomo bez standardowych zabezpieczeń oraz
• obawy o bezpieczeństwo danych w związku z wymianą systemu informatycznego banku (ryzyko utraty/nadpisania danych).

Nie przesądzając o prawdziwości tych twierdzeń, wskazuję, że suma takich sygnałów rodzi pytania o standard działania instytucji nadzoru i o to, czy obecne prawo zapewnia obywatelom realną ochronę bez konieczności wieloletnich sporów sądowych.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy Pan Premier, jako organ powołujący przewodniczącego KNF, uważa, że obecny model reakcji nadzorczej jest wystarczający w sprawach, w których pojawiają się jednocześnie wątki nietypowych operacji gotówkowych i odmowy wydania dokumentacji klientowi oraz sygnały o potencjalnych konfliktach interesów?
2. Jakie są – i czy powinny być publicznie weryfikowalne – kryteria uznania sprawy za „niesystemową”, gdy równolegle występują sygnały mogące dotyczyć kontroli wewnętrznej, ładu korporacyjnego, standardów ostrożnościowych, AML/CFT oraz ochrony klienta?
3. Czy Pan Premier widzi potrzebę zmiany prawa lub wydania wytycznych rządowych/koordynacyjnych, aby klient banku mógł uzyskać szybkie, skuteczne rozstrzygnięcie/ochronę w sprawach dotyczących:

a) odmowy wydania pełnej historii kredytowej, harmonogramów, aneksów i rozliczeń rat (kapitał/odsetki),
b) kwestionowanych wpisów w rejestrach (np. BIK),
c) podejrzeń nietypowych mechanizmów uruchomienia kredytu?

4. Czy rząd rozważy doprecyzowanie przepisów lub wprowadzenie standardów minimalnych dotyczących uruchamiania kredytu/pożyczki (zwłaszcza na cele mieszkaniowe/inwestycyjne), w tym ograniczeń dla wypłat gotówkowych oraz obowiązkowego „śladu audytowego” (pokwitowania, zasada dwóch osób, rejestry, nadzór przełożonego)?
5. Czy Pan Premier rozważy inicjatywę legislacyjną wzmacniającą przejrzystość i ograniczającą ryzyko konfliktu interesów w bankach spółdzielczych, w szczególności w obszarze: kredytowania osób powiązanych z kierownictwem, zasad zatrudniania członków rodzin, polityki wynagrodzeń oraz procedur zgłaszania nadużyć (whistleblowing)?
6. Czy rząd widzi potrzebę nałożenia lub ujednolicenia obowiązków dotyczących transparentności relacji banków z instytucjami lokalnymi (np. darowizny/sponsoring na rzecz jednostek publicznych), aby ograniczyć ryzyko postrzegania wpływu na bezstronność postępowań?
7. Czy Pan Premier zainicjuje analizę systemową (międzyresortową) dotyczącą ryzyk w bankach spółdzielczych w mniejszych miejscowościach koncentracji kompetencji, relacji personalnych, nacisku na pracowników/klientów oraz odporności kontroli wewnętrznej?
8. Czy rząd widzi potrzebę wprowadzenia standardu ochrony danych i dowodów cyfrowych w instytucjach finansowych na czas migracji systemów IT (minimalne okresy retencji logów, zasady backupu, obowiązek notyfikacji nadzoru i audytu migracji)?

Z poważaniem

Jarosław Sachajko