Interpelacja w sprawie działań mających wpływ na spływ powierzchniowy w rejonie górskiego miasta Bielsko-Biała oraz realizacji przez Lasy Państwowe ustaleń wypracowanych przez stronę społeczną w ramach procesu wyznaczania lasów społecznych i ochrony starolasów

Szanowna Pani Minister,

działając na podstawie art. 14 pkt 7 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora z dnia 9 maja 1996 r., zwracam się z interpelacją poselską dotyczącą m.in. realizacji działań, o których poinformowano mnie w odpowiedzi udzielonej przez wiceministra klimatu i środowiska pana Mikołaja Dorożałę na zapytanie nr 2065 (pismo nr DLŁ-WNO.050.191.2024.BW 3548869.14415988.11641591) złożone w grudniu 2024 r. po spotkaniu w Bielsku-Białej. W wyniku ówczesnego zapytania Ministerstwo Klimatu i Środowiska (dalej: MKiŚ) zleciło Państwowej Radzie Ochrony Przyrody (dalej: PROP) sporządzenie opinii w sprawie wpływu gospodarki leśnej w ekosystemach lasów górskich i podgórskich na zagrożenie powodziowe (opinia nr PROP-KOE/2025-02 z dnia 12 lutego 2025 r).

W górach retencyjna rola lasów ma szczególne znaczenie ze względu na większe opady, większe prawdopodobieństwo wystąpienia opadów ekstremalnych oraz ukształtowanie terenu sprzyjające kumulacji wód opadowych w niżej położonych odcinkach dolin. Lasy wokół Bielska-Białej to w 97% lasy glebo- i wodochronne. W praktyce leśnej lasy wodochronne były traktowane dotychczas w sposób niewiele odbiegający od lasów, w których funkcja ta nie jest wiodąca. Znowelizowana „Instrukcja urządzania lasu”, która weszła w życie w 2024 roku, powinna wpłynąć na plany gospodarowania zasobami wodnymi wprowadzone w obowiązujących planach urządzania lasu w nadchodzącym 2026 roku. Teoretycznie jest to odpowiedź na potrzebę zwiększenia wodochronnych właściwości ekosystemów leśnych, jednak strona społeczna już ocenia, że zapisy instrukcji nie przełożą się na praktykę leśną.

Nie trzeba tutaj szczegółowo przywoływać najważniejszych wniosków z opinii. Jasno z niej wynika, że tylko ścisłe uzależnienie priorytetu wodochronnej funkcji lasów nad innymi może się przełożyć na realną ochronę ludności w takich lokalizacjach. Wodochronna funkcja lasów górskich powinna otrzymać wyraźny priorytet nad funkcją produkcji drewna, aż po całkowite wyłączenie lasów górskich z funkcji produkcyjnej, o ile jest to konieczne dla maksymalizacji ich funkcji wodochronnej.

Zwracam się zatem z następującymi pytaniami oraz wnioskiem o:

1. Weryfikację, czy Nadleśnictwo Bielsko i Nadleśnictwo Ustroń zaktualizowały o nowe wytyczne oraz opinię PROP wspomniany w opinii plan zarządzania wodami powierzchniowymi i ryzykiem powodziowym, z dostosowaną do specyfiki obszaru i zróżnicowania szczegółową mapą rozwiązań oraz ograniczeń w gospodarowaniu w poszczególnych wydzieleniach. Plan taki potencjalnie może być częścią „Planu gospodarowania wodami w nadleśnictwie”, którego sporządzanie (fakultatywne) przewiduje aktualna „Instrukcja urządzania lasu” (załącznik do zarządzenia nr 116 dyrektora generalnego lasów państwowych z dnia 14 grudnia 2023 r.). Konieczne jest jednak, by zidentyfikowane w tym planie potrzeby zostały przełożone na konkretne wskazówki gospodarcze dla poszczególnych wydzieleń leśnych, w tym na decyzje o zaniechaniu użytkowania niektórych drzewostanów, a określone sposoby gospodarowania w innych. W niektórych sytuacjach rozwiązaniem korzystnym z punktu widzenia wzmocnienia retencyjnej roli lasu może być brak ingerencji.

2. Weryfikację realizacji projektu przez Nadleśnictwo Bielsko i Nadleśnictwo Ustroń, o którym mowa w przywołanym piśmie MKiŚ, dotyczącego działań retencyjnych opierających się o małą retencję w lasach, ochronę gatunków, siedlisk i mokradeł oraz przeciwdziałanie erozji na terenach górskich w ramach min. programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko FEnIKS 2021–2027.

Czy Nadleśnictwo Bielsko i Nadleśnictwo Ustroń w ramach zabezpieczenia ludności przed powodzią i osuwiskami wynikającymi ze specyficznego ukształtowania terenu lasów wystąpiły o środki FEnIKS? Jeśli tak, to w jakiej kwocie i na jakie cele?

Ile wdrożono w 2025 r. rozwiązań małej retencji zmniejszających spływ powierzchniowy w ww. nadleśnictwach? Proszę o podanie liczby i rodzaju zastosowanych rozwiązań oraz ich lokalizacje.

Jakie inne działania zabezpieczające ludność przed powodzią wprowadziły nadleśnictwa w 2025 r?

W jaki sposób nadleśnictwa zmodyfikowały swoją gospodarkę zarządzania lasami, aby nadać priorytet funkcji ochronnej?

Ostatnie powodzie w naszym regionie wykazały, że dotychczasowe rozwiązania i stosowane polityki są dalece niewystarczające, a wręcz pogarszające sytuację powodziową w regionie.

3. O ile Nadleśnictwo Bielsko i Nadleśnictwo Ustroń zdecydowały się zmniejszyć intensywność prac leśnych sumarycznie oraz w jakich wydzieleniach?

4. Czy Nadleśnictwo Bielsko i Nadleśnictwo Ustroń zdecydowały się na likwidację części dróg, szczególnie na stokach o wysokich nachyleniach? Jeśli tak, proszę o podanie wydzieleń.

5. W jaki sposób Nadleśnictwo Bielsko i Nadleśnictwo Ustroń zabezpieczają szlaki zrywkowe przed erozją?

Zwiększenie roli retencyjnej i przeciwpowodziowej lasów górskich jest konieczne, szczególnie w obliczu zmian klimatu, z którymi wiąże się zagrożenie dla trwałości niektórych gatunków drzew iglastych oraz prognozowany wzrost intensywności i częstotliwości opadów nawalnych. Wymaga to znaczących zmian w podejściu do lasów wodochronnych, zarówno na etapie urządzania lasu, jak i praktycznych rozwiązań stosowanych w gospodarce leśnej. Bez zaangażowania MKiŚ wyegzekwowanie nawet takich działań, jak zabezpieczenie życia ludzi, mienia i infrastruktury przed powodzią i jej skutkami, będzie trudne lub niemożliwe. Rozpraszanie intensywności spływu wód powierzchniowych jest koniecznym działaniem, którego brak będzie jednocześnie wzięciem odpowiedzialności za przyszłe, powiększone przez zaniechania skutki błyskawicznych, niczym niepohamowanych spływów powierzchniowych i straty finansowe, jakie ze sobą przyniosą. Górskie miasta nie mogą czekać na powolne zmiany sposobu myślenia o nadaniu większego priorytetu funkcji ochronnej i społecznej nad gospodarczą. Tutaj konieczne jest działanie z poziomu MKiŚ, a być może i działanie międzyresortowe wynikające np. z zaangażowania ogromnych środków finansowych w takich lokalizacjach na likwidację skutków powodzi (tylko dla powiatu bielskiego ostatnia powódź wygenerowała straty infrastrukturalne w wysokości około 100 mln zł, nie licząc odszkodowań i strat w mieniu prywatnym).

Obawy będące podstawą do napisania niniejszej interpelacji nie są bezpodstawne. Strona społeczna, w tym szerokie grono obserwatorów społecznych, dziesiątki organizacji i media zaangażowane przez wiele miesięcy w lokalny proces ochrony lasów społecznych alarmują, że lokalne Nadleśnictwo Bielsko za nic ma wytyczne i zalecenia ministerialne oraz ignoruje stronę społeczną, którą zapewniało przy wspólnym stole o wspólnym celu ochrony najcenniejszych obszarów i działaniu na rzecz lokalnej społeczności. Starolas w Beskidzie Śląskim znika. W Jaworzu Nałężu koło Bielska-Białej rozpoczęła się wycinka lasu zidentyfikowanego jako potencjalny starolas – jednego z najcenniejszych przyrodniczo typów lasów w Polsce. Obszar w Dolinie Jasionki, administrowany przez Nadleśnictwo Ustroń, miał zostać zweryfikowany pod kątem ochrony do końca 2026 roku. Tymczasem już dziś jest ogołacany z ponadstuletnich buków. To kolejny przykład „weryfikacji starolasów” prowadzonej poprzez ich niszczenie. Na północno-wschodnich zboczach Czupla w Beskidzie Śląskim trwa wycinka lasu o wysokiej wartości przyrodniczej. Chodzi o wydzielenie leśne 02-35-1-01-24-g-00. Las ten został wcześniej wskazany jako potencjalny starolas – ekosystem najbardziej zbliżony do naturalnego, kluczowy dla bioróżnorodności i stabilności środowiska.

Zgodnie z zapowiedziami MKiŚ starolasy w całej Polsce mają zostać objęte ochroną – co najmniej 1% powierzchni lasów do 2026 roku i 2% do 2027 roku – w realizacji „Strategii UE na rzecz bioróżnorodności do 2030 r.”. Problem polega na tym, że zanim zakończy się proces identyfikacji i formalnej ochrony, wiele takich lasów jest wycinanych. Polecenie pani minister Pauliny Hennig-Kloski dotyczące terenowej weryfikacji starolasów w praktyce prowadzi do sytuacji paradoksalnej: wycinka poprzedza ocenę przyrodniczą. „Weryfikacja” odbywa się poprzez usuwanie drzew, co skutkuje trwałą utratą wartościowych drzewostanów jeszcze przed zakończeniem procedur ochronnych.

6. Czy MKiŚ posiada wiedzę o opisanym powyżej procederze, który dotyczy nie tylko lasów wokół Bielska-Białej? W jaki sposób MKiŚ zamierza chronić obszary najcenniejsze przed wycinką, zanim zakończy się proces identyfikacji?

7. Czy MKiŚ posiada wiedzę o raporcie Natural Forest Foundation, przygotowywanego w ramach projektu „Monitoring procesów ochrony lasów w Polsce”? Analizy, prowadzone we współpracy z lokalnymi inicjatywami – m.in. w regionie Bielska-Białej, w tym z Inicjatywą „Las Wokół Miast” – wskazują, że mimo deklarowanych zmian ochrona lasów w Polsce ulega dalszej degradacji, a interesy gospodarcze dominują nad celami przyrodniczymi i społecznymi. Czy i jakie działania planowane są przez MKiŚ, aby uchronić najcenniejsze zasoby leśne przed intencjonalnymi praktykami mającymi wyeksploatować obszary potencjalnie wyznaczone do ochrony z różnych przyczyn?

Strona społeczna analizuje również na bieżąco planowane mapy wycinek na 2026 r. Dla Nadleśnictwa Bielsko i Nadleśnictwa Ustroń znalazło się sporo cennych przyrodniczo lokalizacji w okolicach Bielska-Białej. Szczególnie oburzający jest fakt, że Lasy Państwowe po raz kolejny ignorują polecenia MKiŚ dotyczące terenowej weryfikacji starolasów. W planach wycinek w naszym regionie pojawiły się lasy zidentyfikowane jako potencjalne starolasy, których ostateczny status miał zostać zweryfikowany do końca 2026 roku.

Poniżej wydzielenia zaliczane do starolasów wokół Bielska-Białej, które zostały przewidziane do eliminacji cech staroleśnych w ramach realizowanej w nich produkcji leśnej w 2026 roku, a które są wymienione w zestawieniu MKiŚ https://www.gov.pl/attachment/e455f26a-6f93-4840-97d6-88b09da5e1f7 oraz weryfikowane przez stronę społeczną:

Rębnie:

02-02-1-01-3-a-00,
02-02-1-03-68-f-00,
02-02-2-11-78-b-00,
02-02-2-11-85-d-00,
02-02-2-11-89-i-00,
02-02-2-11-96-m-00,
02-02-2-11-97-c-00,
02-02-2-12-111-i-00,
02-02-2-12-138-d-00,
02-02-2-13-148-o-00,
02-35-1-01-27-g,
02-35-1-02-33-a.

Trzebieże:

02-02-2-11-89-b-00,
02-02-2-11-97-f-00.

Wnioskuję zatem o weryfikację powyższych wydzieleń, które powinny zostać objęte ochroną w wyniku przeprowadzonej inwentaryzacji. Nadleśnictwo Bielsko próbuje uzasadnić swoje wątpliwe praktyki niespójnością w informacjach dotyczących starolasów oraz troską o odpowiedni poziom informacji przekazywanej społeczeństwu. Nadleśnictwo w trakcie procesu weryfikacji starolasów, i to na terenach wodochronnych, dokonuje wycinek, zanim ministerstwo podejmie decyzje. Jest to krzywdzące dla strony społecznej, która zaufała procesowi zainicjowanemu przez MKiŚ. Takie działania lokalnych nadleśnictw wprowadzają opinię publiczną w błąd i powodują dalszą polaryzację środowisk, zamiast dążenia do wzajemnego zrozumienia i partycypacyjnego rozwiązywania konfliktów.

8. Jakie rozwiązania legislacyjne zamierza wdrożyć MKiŚ w związku z kryzysem demokracji na styku postulatów i uchwał władz samorządowych wybranych przez społeczeństwo, które to postulaty i uchwały są ignorowane przez osobę nadleśniczego wybieranego na stanowisko poza trybem demokratycznym?

9. Czy MKiŚ przewiduje procedowanie rozwiązań zwiększających lokalną demokrację w zarządzaniu lasami publicznymi, które umożliwią opiniowanie przez rady gmin rocznych planów gospodarczo- finansowych nadleśnictw w zakresie planowanych prac gospodarczych wobec potrzeby zachowania trwałości pozaprodukcyjnych usług ekosystemowych świadczonych przez lasy dla społeczeństwa, a w dalszej perspektywie dostosowanie aktualnych i przyszłych planów urządzenia lasu do zmieniających się warunków społecznych?

Biorąc pod uwagę istotność tej kwestii dla społeczności lokalnej w kontekście min. ryzyka powodziowego i planowania działań w celu jego ograniczenia, uprzejmie proszę o priorytetowe potraktowanie tej sprawy oraz udzielenie odpowiedzi w ustawowym terminie.

Z wyrazami szacunku

Maciej Konieczny
Poseł na Sejm RP X Kadencji