Interpelacja w sprawie zmiany stanowiska procesowego Rzeczypospolitej Polskiej w postępowaniu naruszeniowym przed TSUE (sprawa C-448/23) oraz zasad podejmowania decyzji o rezygnacji z obrony państwa w sporach kompetencyjnych z instytucjami UE

I. Stan faktyczny i przedmiot interpelacji

1. W postępowaniu naruszeniowym prowadzonym na podstawie art. 258 TFUE Komisja Europejska wniosła przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej skargę do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-448/23.

2. W tego rodzaju postępowaniu procesowym strona pozwana (państwo członkowskie) przedstawia swoje stanowisko w pismach procesowych, w szczególności w odpowiedzi na skargę, a następnie – w ramach dalszej wymiany pism – może podtrzymywać lub modyfikować argumentację.

3. Z informacji publicznych, w tym z przebiegu sprawy w rejestrze TSUE (CURIA), wynika, że po zmianie składu Rady Ministrów doszło do istotnej zmiany stanowiska procesowego Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie C-448/23 polegającej na wycofaniu dotychczasowej linii obrony oraz – według relacji medialnych i analiz komentatorów – na rezygnacji z podważania zarzutów Komisji Europejskiej.

4. Z perspektywy konstytucyjnej i ustrojowej decyzje dotyczące obrony państwa w sporach kompetencyjnych, zwłaszcza w obszarze organizacji wymiaru sprawiedliwości, mogą wykraczać poza czysto techniczną strategię procesową i dotykać kwestii ochrony suwerenności (art. 4 Konstytucji RP), zasad wykonywania kompetencji przez organy władzy wykonawczej (art. 146 Konstytucji RP) oraz obowiązku działania w interesie Rzeczypospolitej Polskiej.

5. W związku z powyższym konieczne jest uzyskanie od prezesa Rady Ministrów jednoznacznych informacji:

▪️jakie konkretnie działania procesowe podjęto,
▪️na jakiej podstawie prawnej i w jakim trybie,
▪️czy sporządzono analizy skutków oraz
▪️czy zmiana stanowiska miała charakter wyłącznie procesowy, czy też stanowiła zmianę doktryny państwa w sporze kompetencyjnym.

II. Pytania

Wnoszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

A. Zakres i treść zmiany stanowiska

1. Jakie konkretnie pisma procesowe Rzeczypospolitej Polskiej złożono w sprawie C-448/23 (z podaniem dat wpływu do TSUE oraz ich charakteru: odpowiedź na skargę, replika, duplika lub inne)?

2. Które elementy argumentacji zawarte w piśmie lub pismach z okresu poprzedniego rządu zostały następnie wycofane albo nie zostały podtrzymane? Proszę o wyszczególnienie, czy dotyczyło to m.in. zarzutów odnoszących się do dopuszczalności skargi/zakresu kompetencji UE/wykładni traktatów.

B. Tryb podjęcia decyzji i odpowiedzialność

1. Kto podjął decyzję o zmianie stanowiska procesowego w sprawie C-448/23 (Rada Ministrów jako organ kolegialny, prezes Rady Ministrów, minister spraw zagranicznych, minister sprawiedliwości, prokurator generalny czy inny podmiot)?

2. Czy decyzja ta była przedmiotem uchwały RM lub innego odrębnego rozstrzygnięcia o charakterze wewnętrznym? Jeśli tak – proszę o wskazanie podstawy prawnej i trybu (oraz informacji, czy dokument ma charakter jawny).

C. Analiza skutków ustrojowych i precedensowych

1. Czy przed zmianą stanowiska sporządzono analizę skutków prawnych, w tym procesowych, finansowych (ryzyko sankcji), ustrojowych oraz precedensowych dla przyszłych sporów RP–UE?

2. Jeśli tak – kto sporządził analizę (resort, jednostka, zespół), kiedy, jaki był jej zakres i wnioski oraz czy jest dostępna publicznie? Jeśli nie – proszę o wskazanie, dlaczego odstąpiono od sporządzenia takiej analizy w sprawie o doniosłości ustrojowej.

D. Relacja do Konstytucji RP i obowiązku ochrony interesów RP

1. Na jakiej podstawie rząd uznaje, że rezygnacja z podtrzymywania określonych zarzutów (w tym ewentualnych zarzutów kompetencyjnych) jest zgodna z obowiązkiem prowadzenia polityki państwa w sposób zabezpieczający interesy Rzeczypospolitej Polskiej (art. 146 Konstytucji RP)?

2. Czy rząd rozważał, że zmiana stanowiska w sporze kompetencyjnym może oddziaływać na zakres swobody ustawodawczej Sejmu w przyszłości (poprzez tzw. efekt samozwiązania argumentacyjnego państwa)?

E. Porównanie z praktyką UE (analogiczne przypadki)

1. Czy rząd identyfikuje analogiczne przypadki w historii postępowań z art. 258 TFUE, w których państwo członkowskie po zmianie władzy w tej samej sprawie wycofało argumentację kwestionującą kompetencje UE i w całości zaakceptowało zarzuty Komisji? Jeśli tak – proszę o podanie sygnatur spraw i krótkie omówienie.

2. Jeśli nie – czy rząd uznaje tę sytuację za wyjątkową, a jeśli tak, jakie względy uzasadniały przyjęcie takiego modelu działania?

F. Pełnomocnictwa i instrukcje procesowe

1. Kto udzielał instrukcji pełnomocnikom procesowym RP przed TSUE w sprawie C-448/23 w okresie po zmianie rządu?

2. Czy instrukcje obejmowały dyspozycję niekwestionowania poszczególnych zarzutów Komisji? Jeśli tak – w jakim zakresie?

III. Konkluzja

Sprawa dotyczy nie tylko techniki procesowej, lecz także standardu działania organów wykonawczych w sporach o granice kompetencji między Rzecząpospolitą Polską a instytucjami UE. W interesie kontroli parlamentarnej konieczne jest uzyskanie pełnych informacji o przesłankach, trybie oraz konsekwencjach decyzji o zmianie stanowiska procesowego.