Interpelacja w sprawie zagrożeń związanych z rekultywacją hałd odpadów pogórniczych na Śląsku, w szczególności na terenie Pszowa i Radlina

Szanowna Pani Minister!

W związku z narastającymi niepokojami społecznymi dotyczącymi zapożarowania oraz rekultywacji hałdy odpadów pogórniczych „Wrzosy I” na terenie miasta Pszów, a także mając na uwadze problemy ujawnione podczas prowadzenia prac rekultywacyjnych na hałdzie w Radlinie, gdzie doszło do tragicznego wypadku śmiertelnego pracownika, zwracam się do Pani Minister o przeanalizowanie obecnego stanu prawnego w tym zakresie pod kątem zabezpieczenia zdrowotnego mieszkańców terenów górniczych.

Planowana likwidacja zapożarowania połączona z rekultywacją obszaru hałd jest procesem wyjątkowo złożonym, wymagającym specjalistycznych badań, wiedzy oraz analiz. Jednocześnie wiąże się ona z realnymi zagrożeniami zarówno dla pracowników realizujących roboty, jak i dla mieszkańców terenów sąsiadujących z tymi obiektami. Doświadczenia związane z prowadzonymi pracami w Radlinie, zakończone tragicznym wypadkiem śmiertelnym, a wcześniej innymi niepokojącymi zdarzeniami, potęgują obawy lokalnych społeczności i każą ze szczególną uwagą spojrzeć na bezpieczeństwo planowanych działań w Pszowie. Według relacji mieszkańców emisje pyłów z hałd zawierają metale ciężkie (m.in. kadm, ołów), osiadają one na okolicznych nieruchomościach, a stale zapożarowana hałda negatywnie wpływa na jakość powietrza i zdrowie (w tym wzrost przypadków nowotworów oraz chorób tarczycy).

Przez dekady prace rekultywacyjne i nadzór nad hałdami prowadzone były bez efektywnego nadzoru zewnętrznego – jak wskazują lokalni mieszkańcy i relacje mediów od lat monitoring i działania naprawcze nie przynoszą oczekiwanych rezultatów, a hałdy pozostają źródłem emisji szkodliwych pyłów. Mając na uwadze powyższe, a także doświadczenia z Radlina, gdzie realizacja prac rekultywacyjnych realizowana na zlecenie PGG SA ujawniła skalę ryzyk związanych z bezpieczeństwem pracowników, zasadnym wydaje się podjęcie dodatkowych działań informacyjnych i nadzorczych również w odniesieniu do planowanej rekultywacji hałdy w Pszowie należącej do SRK SA.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Jakie instrumenty nadzorcze i kontrolne pozostają w dyspozycji ministra wobec SRK SA i PGG SA w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa prac rekultywacyjnych, w szczególności w kontekście tragicznego wypadku śmiertelnego, do którego doszło podczas prac na hałdzie w Radlinie oraz likwidacji zapożarowania na terenie hałdy w Pszowie?
2. Czy w związku z ujawnianymi w mediach informacjami na temat nieprawidłowości przy rekultywacji hałd przewidziano dodatkowe procedury bezpieczeństwa lub wzmocniony nadzór państwowy uwzględniający specyfikę obiektu zapożarowanego?
3. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie jednolitych standardów lub dobrych praktyk w zakresie obowiązkowych działań informacyjnych i konsultacyjnych wobec lokalnych społeczności przy realizacji rekultywacji hałd odpadów pogórniczych?
4. Jakie działania zostały lub zostaną podjęte przez ministerstwo w celu zapewnienia pełnej transparentności oraz bezpieczeństwa procesów rekultywacji hałd realizowanych przez Spółkę Restrukturyzacji Kopalń SA oraz PGG SA?
5. Jakie działania ministerstwo podjęło lub planuje podjąć celem skutecznej ochrony zdrowia i środowiska mieszkańców Radlina, Rydułtów, Pszowa oraz innych miejscowości dotkniętych oddziaływaniem hałd odpadów pogórniczych, w szczególności hałdy „Marcel”?
6. Czy i w jakim zakresie zostały przeprowadzone badania środowiskowe i zdrowotne (np. pomiary stężeń pyłów PM10/PM2.5, metali ciężkich w powietrzu, wodzie i glebie oraz analizy zachorowań) na obszarach wokół hałd? Jakie są ich wyniki i jakie działania naprawcze z nich wynikają?
7. Czy ministerstwo planuje zmianę kwalifikacji prawnej hałdy „Marcel” – np. ze „zwykłego składowiska odpadów komunalnych” na obiekt podlegający rygorom tzw. ustawy górniczej/wyrobisk wydobywczych, co mogłoby zwiększyć możliwości nadzorcze państwa?
8. Jakie mechanizmy nadzoru i egzekucji obowiązujących norm środowiskowych są stosowane wobec właściciela hałd oraz firm realizujących rekultywację na zlecenie właścicieli?
9. Czy nie należy rozważyć zmiany prawa polegającej na wydawaniu decyzji czasowej na rekultywację hałd pogórniczych przez marszałka województwa, a nie bezterminowej, tak aby organ wydający miał możliwość podejmowania działań zaradczych w sytuacji zaistnienia nieprawidłowości?

Z wyrazami szacunku

Marek Krząkała
Poseł na Sejm RP