Interpelacja w sprawie wykluczenia części osób z niepełnosprawnościami z dostępu do świadczeń uzupełniających oraz mechanizmu ponownej weryfikacji orzeczeń

Szanowna Pani Minister,

do mojego biura poselskiego od dłuższego czasu wpływają liczne sygnały – w tym zgłoszenia składane z zachowaniem anonimowości – dotyczące poważnego problemu systemowego w zakresie dostępu do świadczeń dla osób z niepełnosprawnościami, w szczególności do tzw. świadczenia uzupełniającego (dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji).

Zgłoszenia te pochodzą od osób mających ważne orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji (m.in. symbol N12F), wydane przez ZUS wiele lat temu – często 15 lat temu lub wcześniej – które:

- pobierają rentę socjalną oraz rentę rodzinną,
- mają trwały, niezmienny stan zdrowia,
- faktycznie wymagają stałej pomocy osób trzecich,
- nie mają jednak wprost wskazanego w orzeczeniu zapisu o niezdolności do samodzielnej egzystencji w rozumieniu obecnie obowiązujących przepisów,

co w praktyce pozbawia je prawa do jakichkolwiek świadczeń uzupełniających, mimo że ich sytuacja życiowa i zdrowotna tego wymaga.

Zgłaszający wskazują, że:

- nie mają realnej możliwości ponownego stawienia się przed komisją lekarską ZUS z uwagi na stan zdrowia,
- obawiają się utraty dotychczasowych świadczeń w razie wszczęcia procedury ponownego orzekania,
- są faktycznie „uwięzieni“ w starym systemie orzeczniczym, który nie uwzględnia obecnych regulacji dotyczących samodzielnej egzystencji,
- mimo spełniania faktycznych przesłanek nie mogą otrzymać nawet świadczenia uzupełniającego, które miało być instrumentem wsparcia najbardziej potrzebujących.

W praktyce oznacza to, że część osób z niepełnosprawnościami została trwale wykluczona z systemu wsparcia wyłącznie z powodów formalnych, a nie merytorycznych.

Co szczególnie niepokojące, osoby te:

- pobierają łącznie świadczenia na poziomie zbliżonym do minimum egzystencji,
- nie mają możliwości dorobienia,
- często pozostają w całkowitej zależności od rodzin lub opiekunów,
- a jednocześnie są pozbawione instrumentów przewidzianych przez państwo właśnie dla osób niesamodzielnych.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej ma dane dotyczące liczby osób posiadających stare orzeczenia ZUS o całkowitej niezdolności do pracy, które nie zawierają jednoznacznego zapisu o niezdolności do samodzielnej egzystencji i przez to są wykluczone z dostępu do świadczeń uzupełniających?

2. Czy jest rozważane wprowadzenie mechanizmu przyznawania świadczenia uzupełniającego bez konieczności ponownego stawania przed komisją ZUS w przypadku osób mających trwałe orzeczenia i wieloletnią historię niezdolności do pracy oraz samodzielnej egzystencji?

3. Czy są planowane zmiany legislacyjne umożliwiające:

- automatyczne uznanie określonych kategorii orzeczeń (np. N12F) jako spełniających przesłanki niesamodzielnej egzystencji?
- lub uproszczoną, administracyjną ścieżkę uzupełnienia orzeczenia bez ryzyka utraty dotychczasowych świadczeń?

4. Czy ministerstwo dostrzega ryzyko naruszenia konstytucyjnej zasady równości polegające na tym, że osoby o porównywalnym stanie zdrowia są dziś różnie traktowane wyłącznie ze względu na datę i formę wydania orzeczenia?

5. Jakie działania zamierza podjąć ministerstwo, aby osoby z trwałą, ciężką niepełnosprawnością nie były zmuszane do wielokrotnego przechodzenia procedur orzeczniczych, które w ich przypadku mają wyłącznie charakter formalny, a nie medyczny?

Problem ten ma charakter systemowy i dotyka jednej z najbardziej wrażliwych grup społecznych. Państwo, które deklaruje wsparcie dla osób z niepełnosprawnościami, nie może pozostawiać ich bez realnej pomocy wyłącznie z powodu luk i niespójności w systemie orzeczniczym.

Zwracam się zatem z prośbą o pilne i merytoryczne stanowisko w tej sprawie.