Interpelacja w sprawie ochrony zabytków techniki kolejowej na przykładzie budki dróżnika w Gogolinie

Szanowna Pani Minister,

w ramach niniejszej interpelacji pragnę poruszyć temat ochrony zabytków techniki, a konkretnie historycznych obiektów infrastruktury kolejowej, na przykładzie budki dróżnika w Gogolinie, która - mimo apeli lokalnej społeczności oraz mojej interwencji poselskiej - została rozebrana.

W związku z tą sprawą powstaje zasadnicze pytanie o podział kompetencji pomiędzy organami administracji rządowej w zakresie ochrony dziedzictwa technicznego oraz o skuteczność obowiązującego systemu nadzoru konserwatorskiego. Budka dróżnika w Gogolinie była obiektem liczącym ponad sto lat i stanowiła element historycznego zespołu stacji kolejowej. Jak wynika z odpowiedzi Opolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków na moje pismo interwencyjne, obiekt nie był indywidualnie wpisany do rejestru zabytków ani ujęty w gminnej ewidencji zabytków, co w praktyce uniemożliwiło skuteczne wstrzymanie jego rozbiórki.

Sprawa ta ujawnia problem szerszy i systemowy: liczne obiekty infrastruktury kolejowej o potencjalnej wartości zabytkowej, które znajdują się w zasobie PKP PLK, PKP SA lub innych spółkach kolejowych, mogą nie być ujęte w ewidencjach zabytków, a ich los zależy wyłącznie od decyzji właściciela lub zarządcy. W efekcie obiekty te mogą zostać zlikwidowane zanim organy ochrony zabytków podejmą jakiekolwiek działania.

Zasadne jest również pytanie o nadzór Generalnego Konserwatora Zabytków nad wojewódzkimi konserwatorami zabytków, zwłaszcza w sprawach pilnych, takich jak groźba nieodwracalnej utraty wartościowego obiektu.

Choć w przypadku Gogolina jest już za późno na ochronę konkretnej budowli, sprawa ta powinna stać się impulsem do analizy skuteczności obecnych mechanizmów identyfikacji, ewidencjonowania i ochrony zabytków techniki kolejowej, szczególnie tych pozostających w gestii spółek Skarbu Państwa.

W związku z powyższym, działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 907), proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Które organy administracji rządowej są właściwe do podejmowania działań w zakresie ochrony zabytków techniki, w tym historycznych obiektów infrastruktury kolejowej, takich jak np. budka dróżnika w Gogolinie?
2. Jak w praktyce wygląda nadzór Generalnego Konserwatora Zabytków nad wojewódzkimi konserwatorami zabytków w sytuacjach wymagających pilnej reakcji, takich jak zagrożenie rozbiórką obiektu o potencjalnej wartości zabytkowej?
3. Jakie konkretne działania podjął Opolski Wojewódzki Konserwator Zabytków po mojej interwencji z dnia 12 grudnia 2025 r. w sprawie budki dróżnika w Gogolinie, a jakie - o ile w ogóle - były podejmowane wcześniej w odniesieniu do tego obiektu?
4. Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego prowadzi lub planuje prowadzenie systemowych działań mających na celu identyfikację i mapowanie historycznych obiektów infrastruktury kolejowej znajdujących się w zasobie lub zarządzie PKP PLK, PKP SA lub innych spółkach kolejowych?
5. Czy ministerstwo posiada dostęp do informacji o tego typu obiektach, które nie są ujęte w rejestrach ani ewidencjach zabytków, a potencjalnie mogłyby zostać objęte ochroną konserwatorską?
6. Czy planowane jest wypracowanie mechanizmów współpracy pomiędzy ministerstwem, Generalnym Konserwatorem Zabytków, wojewódzkimi konserwatorami zabytków oraz spółkami kolejowymi w celu zapobiegania likwidacji historycznych obiektów infrastruktury kolejowej bez uprzedniej oceny ich wartości zabytkowej?

Z wyrazami szacunku

Paulina Matysiak
Posłanka na Sejm RP