Interpelacja w sprawie braku środków na refundację kosztów kształcenia młodocianych pracowników

Szanowna Pani Minister,

dotarły do mnie informacje o nagłym i powszechnym wstrzymaniu refundacji kosztów wynagrodzeń i składek na ubezpieczenia społeczne młodocianych pracowników z powodu wyczerpania limitu środków finansowych. Zadanie to jest realizowane za pośrednictwem Ochotniczych hufców Pracy ze środków Funduszu Pracy.

Pracodawcy z całego kraju, w tym głównie z branż rzemieślniczych - fryzjerskiej, kosmetycznej, gastronomicznej i usługowej - zwracają uwagę, że po raz pierwszy od kilkunastu, a nawet kilkudziesięciu lat prowadzenia działalności otrzymali odmowy zawarcia umów refundacyjnych na młodocianych pracowników. Dotyczy to również firm, które od lat w sposób ciągły i odpowiedzialny kształcą uczniów szkół branżowych poprzez zawieranie umów o naukę zawodu w oparciu o dotychczasowe stabilne zasady.

Zgodnie z informacjami przekazywanymi przez OHP, przyczyną odmów jest wyczerpanie limitu środków Funduszu Pracy, a nowa ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia wprowadziła zasadę rozpatrywania wniosków wyłącznie według kolejności wpływu bez jakiejkolwiek gwarancji finansowania na cały okres nauki zawodu. W praktyce oznacza to, że pracodawcy, którzy z przyczyn organizacyjnych, formalnych lub niezależnych od siebie (np. terminy przygotowania umów przez cechy rzemieślnicze) złożyli wnioski po wyczerpaniu puli środków, zostali całkowicie pozbawieni refundacji.

Sytuacja ta wywołała kryzys wśród pracodawców szkolących młodocianych. Wielu z nich deklaruje, że nie jest w stanie przez trzy lata samodzielnie finansować wynagrodzeń oraz składek ZUS uczniów, co prowadzi do rezygnacji z kształcenia, a nawet zwolnień już zatrudnionych młodocianych.

Kształcenie zawodowe młodocianych pracowników stanowi jeden z fundamentów systemu edukacji zawodowej oraz zabezpieczenia przyszłych kadr w zawodach deficytowych. Przerzucenie całego ryzyka finansowego na przedsiębiorców bez okresów przejściowych, mechanizmów zabezpieczających czy rzetelnej informacji o wyczerpywaniu środków podważa zaufanie obywateli do państwa i jego instytucji, a przede wszystkim grozi załamaniem systemu nauki zawodu.

W związku z powyższym, działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 907), proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Jakie były powody ustalenia limitu środków Funduszu Pracy na refundację wynagrodzeń młodocianych pracowników w 2025 r. i dlaczego okazał się on niewystarczający w stosunku do rzeczywistych potrzeb?
2. Czy ministerstwo analizowało skutki społeczne i gospodarcze wprowadzenia zasady „kto pierwszy, ten lepszy” bez zapewnienia stabilności finansowania na cały okres nauki zawodu?
3. Dlaczego pracodawcy, cechy rzemieślnicze oraz szkoły branżowe nie zostali odpowiednio wcześniej poinformowani o faktycznej likwidacji dotychczas funkcjonujących terminów składania wniosków oraz o ryzyku szybkiego wyczerpania środków?
4. Czy ministerstwo planuje uruchomienie dodatkowych środków na refundację młodocianych pracowników?
5. Czy rozważane jest wprowadzenie mechanizmu gwarantującego finansowanie refundacji na cały okres nauki ucznia, jeśli pracodawca rozpoczął kształcenie w zaufaniu do obowiązującego systemu?
6. Jak ministerstwo zamierza przeciwdziałać wycofywaniu się pracodawców z kształcenia zawodowego młodocianych oraz groźbie zaniku niektórych zawodów rzemieślniczych?
7. Jakie działania systemowe zostaną podjęte, aby odbudować zaufanie przedsiębiorców do państwowego systemu wsparcia kształcenia zawodowego?

Z wyrazami szacunku

Paulina Matysiak
Posłanka na Sejm RP