Interpelacja w sprawie przygotowania państwa polskiego na ryzyko dotyczące bezpieczeństwa prawnego i zdrowotnego, w tym psychiatrycznego, związane z możliwym napływem weteranów wojennych z Ukrainy po zakończeniu działań wojennych oraz ograniczenia nadużyć mechanizmów łączenia rodzin

Po 13 grudnia 2023 r. rząd ponosi pełną odpowiedzialność za przygotowanie państwa polskiego na skutki wojny za naszą wschodnią granicą – nie tylko w wymiarze doraźnym, ale przede wszystkim strategicznym i długofalowym.

W mojej wcześniejszej interpelacji dotyczącej przygotowania państwa na ryzyka bezpieczeństwa, prawne i zdrowotne związane z możliwym napływem weteranów wojennych z Ukrainy po zakończeniu działań wojennych oraz nadużyciami mechanizmów łączenia rodzin (interpelacja nr 11995), zwróciłem się do rządu m.in. z pytaniami o:

• modele prognostyczne dotyczące demobilizacji i skali napływu weteranów wojennych po zakończeniu działań zbrojnych,
• scenariusze rozwoju sytuacji („szybki pokój”, „konflikt przewlekły”, „rozejm”),
• ocenę wpływu tych scenariuszy na bezpieczeństwo wewnętrzne, system ochrony zdrowia i porządek publiczny.

W odpowiedzi MSWiA przedstawiło opis bieżących działań Policji, Straży Granicznej, ABW oraz statystyki historyczne (liczba cudzoziemców, dane o przestępczości, przypadki przemytu broni), a także informacje o wybranych szkoleniach funkcjonariuszy i pojedynczych programach zdrowotnych. Nie odniesiono się jednak ani jednym zdaniem do kwestii:

• istnienia bądź braku rządowych modeli prognostycznych demobilizacji,
• scenariuszy „dnia po wojnie” na Ukrainie,
• prac międzyresortowych, które powinny integrować wiedzę MSWiA, MON, MZ, MRiPS, MSZ i innych resortów w tej sprawie.

Oznacza to, że przy populacji ponad 1,5 mln obywateli Ukrainy z ważnymi dokumentami pobytowymi w Polsce, w tym blisko miliona objętych ochroną czasową, rząd Donalda Tuska nie przedstawił żadnego spójnego planu na okres po zakończeniu działań zbrojnych – ani w wymiarze bezpieczeństwa wewnętrznego, ani zdrowia publicznego, ani polityki społecznej.

Taki stan rzeczy należy uznać za skrajnie nieodpowiedzialny. Demobilizacja setek tysięcy żołnierzy na Ukrainie – w tym części przebywającej lub mogącej przebywać na terytorium RP – będzie zjawiskiem o ogromnym potencjale oddziaływania na:

• bezpieczeństwo wewnętrzne (w tym ryzyko przestępczości z użyciem przemocy, gangów tworzonych przez osoby z doświadczeniem bojowym, szarej strefy broni i amunicji),
• system ochrony zdrowia psychicznego (PTSD, zaburzenia adaptacyjne, uzależnienia),
• politykę społeczną i rynek pracy,
• stabilność społeczności lokalnych i bezpieczeństwo rodzin oraz dzieci.

Brak rzetelnych prognoz i scenariuszy w tym obszarze oznacza, że państwo polskie de facto działa na ślepo, reagując wyłącznie doraźnie i fragmentarycznie, zamiast zawczasu przygotować się na falę powojennych skutków wojny.

W związku z powyższym, działając w trosce o bezpieczeństwo obywateli oraz przejrzystość działań rządu, zwracam się do Pana Premiera z następującymi pytaniami:

1. Czy na poziomie Rady Ministrów lub Kancelarii Prezesa Rady Ministrów istnieje międzyresortowy zespół lub mechanizm koordynacji, którego zadaniem jest przygotowanie prognoz demobilizacji weteranów wojennych z Ukrainy oraz analizy ich wpływu na bezpieczeństwo Rzeczypospolitej Polskiej? Jeśli tak – kiedy został powołany, jakie resorty w nim uczestniczą, jakie dokumenty analityczne dotychczas wypracowano?
2. Czy rząd RP dysponuje modelami prognostycznymi (scenariuszami) dotyczącymi:
   a) skali demobilizacji na Ukrainie w zależności od przebiegu wojny („szybki pokój”, „konflikt przewlekły”, „rozejm”),
   b) szacunkowej liczby weteranów wojennych, którzy mogą przybyć do Polski lub pozostawać na jej terytorium w ciągu roku, 3 lub 5 lat od chwili zakończenia działań zbrojnych,
   c) wpływu tych scenariuszy na bezpieczeństwo wewnętrzne, przestępczość oraz zapotrzebowanie na świadczenia zdrowia psychicznego?
   Jeżeli tak - proszę o przedstawienie tych modeli (wraz z założeniami) w załączeniu do odpowiedzi. Jeżeli nie - proszę o wyjaśnienie, dlaczego do dziś takich modeli nie opracowano.
3. Czy Kancelaria Prezesa Rady Ministrów lub właściwe resorty zleciły ekspertyzy naukowe (np. uczelniom, instytutom badawczym) dotyczące skutków społecznych i bezpieczeństwa, które związane są z powojenną demobilizacją na Ukrainie i możliwą migracją weteranów do państw UE, w tym do Polski? Jeśli tak – jakie są ich główne wnioski i kiedy zostały przekazane Radzie Ministrów?
4. Czy rząd RP zamierza zaktualizować Strategię Bezpieczeństwa Narodowego oraz inne kluczowe dokumenty strategiczne (np. strategie bezpieczeństwa wewnętrznego, zdrowia publicznego, integracji społecznej) o scenariusze związane z powojenną demobilizacją weteranów z Ukrainy oraz jej skutkami dla Polski? Jeśli tak – w jakim horyzoncie czasowym i na jakim etapie są prace?
5. Czy rząd RP planuje przygotowanie i przedstawienie Sejmowi kompleksowego dokumentu strategicznego (np. „Plan przygotowania państwa polskiego uwzględniającego skutki powojennej demobilizacji na Ukrainie”) i zawierającego:
   a) rządowe prognozy liczby weteranów,
   b) szacunki obciążeń dla systemu ochrony zdrowia (w szczególności psychiatrii i leczenia uzależnień),
   c) ocenę wpływu na bezpieczeństwo wewnętrzne i przestępczość,
   d) plan działań międzyresortowych z harmonogramem i wskaźnikami realizacji?
6. Czy w ramach prac rządowych analizowano doświadczenia innych państw (takich jak np. USA, Izrael, państwa bałkańskie) dotyczące powojennej demobilizacji i reintegracji weteranów, a także ich wpływu na przestępczość, zdrowie psychiczne i bezpieczeństwo wewnętrzne? Jeżeli tak – które wnioski uznano za kluczowe dla Polski i jak zamierza się je wdrożyć?
7. Czy na poziomie UE rząd RP zgłaszał potrzebę stworzenia wspólnych europejskich modeli prognostycznych dotyczących demobilizacji na Ukrainie oraz koordynacji odpowiedzi państw członkowskich na potencjalny napływ weteranów? Jeśli nie – dlaczego, skoro skala wojny i migracji jest problemem ponadnarodowym?
8. Z jakich przyczyn w odpowiedzi MSWiA na interpelację nr 11995 nie odniesiono się w ogóle do pytań dotyczących prognoz demobilizacji, scenariuszy „dnia po wojnie” oraz prac międzyresortowych, ograniczając się do opisu bieżących działań Policji, Straży Granicznej i ABW oraz przedstawienia wyłącznie danych historycznych? Czy brak takich prognoz oznacza, że rząd Donalda Tuska realnie nie przygotował żadnego planu na okres po zakończeniu działań wojennych na Ukrainie?