Interpelacja w sprawie realizacji zaleceń Najwyższej Izby Kontroli zawartych w raporcie "Zapewnienie sprawnego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości"

Szanowny Panie Ministrze,

jednym z wniosków Najwyższej Izby Kontroli, przedstawionym w raporcie „Zapewnienie sprawnego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości”, znak: KPB.430.2.2024, była konieczność przeprowadzenia przeglądu istniejących struktur organizacyjnych sądów powszechnych z uwzględnieniem ich właściwości miejscowej i zakresu rozpoznawanych spraw oraz zasobów kadrowych (etatyzacji) w celu identyfikacji dysfunkcji obniżających ich sprawność oraz wdrożenia rozwiązań uwzględniających zróżnicowanie jednostek sądownictwa powszechnego w skali kraju. Z raportu tego wynika, że ze względu na właściwość miejscową czas postępowania cywilnego w dużych aglomeracjach zdecydowanie wydłuża się względem sądów w mniejszych miejscowościach (str. 20). „Stwierdzone przez NIK, a znane ministrowi dysproporcje w obciążeniu sędziów wskazują na potrzebę podjęcia działań w celu optymalizacji struktur organizacyjnych sądownictwa, której celem byłoby rzeczywiste wyrównywanie obciążenia sądów zadaniami, a sędziów sprawami. Utrzymywanie stanu permanentnego przeciążenia liczbą spraw w referatach sędziów w jednych sądach/wydziałach, przy względnie niskich obciążeniach w innych, według NIK rodzi nie tylko ryzyko nieuzasadnionego zróżnicowania w ramach tej samej grupy zawodowej, ale – co istotniejsze – zwłaszcza w grupie przeciążonych orzeczników ryzyko sprawowania wymiaru sprawiedliwości bez wymaganej staranności” (str. 67).

Jak wynika z pisma ministra sprawiedliwości z dnia 12 sierpnia 2024 r., BM-VI.0910.4.2023, podzielono stanowisko Najwyższej Izby Kontroli co do stanu funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości.

Aktualnie zasadniczym problemem sądów w Warszawie jest ogromny wpływ spraw wynikających z czynności bankowych i z umów ubezpieczenia kierowanych zgodnie z tzw. właściwością ogólną pozwanego wyznaczoną w oparciu o jego siedzibę. Skrajnym przypadkiem jest Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie, w którego właściwości miejscowej znajdują się siedziby prawie wszystkich największych banków (Bank Pekao SA, mBank SA, Santander Bank Polska SA, BNP Paribas Bank Polska SA, Velo Bank SA, Alior Bank SA) oraz najwięksi ubezpieczyciele (Powszechny Zakład Ubezpieczeń SA, Towarzystwo Ubezpieczeń i Reasekuracji Warta SA, UNIQA Towarzystwo Ubezpieczeń SA). Oznacza to, że wbrew wnioskom przedstawionym w raporcie NIK sprawy przeciwko bankom i ubezpieczycielom kierowane są głownie do jednego sądu zamiast równomiernie do wszystkich sądów, pozbawiając strony postępowań, w szczególności konsumentów, konstytucyjnego prawa do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).

W związku z powyższym oraz na podstawie art. 14 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora z dnia 9 maja 1996 r. (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 907) zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Czy dokonano, zgodnie z wnioskami NIK, przeglądu istniejących struktur organizacyjnych sądów powszechnych z uwzględnieniem ich właściwości miejscowej i zakresu rozpoznawanych spraw, w tym z tzw. czynności bankowych i z umów ubezpieczenia?
2. Czy przeprowadzono analizę obciążenia sądów powszechnych z uwagi znajdowania się w ich właściwości siedzib banków i ubezpieczycieli, a jeżeli tak, to jakie wyciągnięto wnioski, w szczególności wobec sądów w Warszawie?
3. Czy sądy w Warszawie zgłaszały nierównomierne obciążenie sprawami względem innych sądów w kraju, w szczególności z tzw. czynności bankowych i z umów ubezpieczenia, a jeżeli tak, to w jaki sposób odniesiono się do problemu?
4. Czy sądy w Warszawie występowały o podjęcie inicjatywy ustawodawczej prowadzącej do wyrównania obciążenia sądów w skali całego kraju, w szczególności sprawami z tzw. czynności bankowych i z umów ubezpieczenia, a jeżeli tak, jak odniesiono się do takich wniosków?
5. Czy planowane są działania zmierzające do wyrównania obciążenia sądów w skali całego kraju, w szczególności w sprawach z czynności bankowych i z umów ubezpieczenia, a jeżeli tak, to jakie?
6. Czy planowane są zmiany ustawodawcze zmierzające do wyrównania obciążenia sądów w skali całego kraju w sprawach z czynności bankowych i z umów ubezpieczenia poprzez podjęcie inicjatywy ustawodawczej w postaci:

- nowelizacji art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 838, 1565, 1863, z 2025 r. poz. 146, 820, 1069, 1216) poprzez wprowadzenie regulacji analogicznej lub zbliżonej do art. 34a ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 367, 1019, 1174, 1175, 1176) z dniem 24 stycznia 2006 r.,
- wprowadzenia przepisu (w tym ewentualnie epizodycznego) wzorowanego na art. 18 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 614) pozwalającego na skierowanie wszelkich roszczeń wynikających z czynności bankowych wyłącznie przed sąd, w którego okręgu powód (konsument) ma miejsce zamieszkania, i odciążenie sądów w Warszawie,
- wprowadzenia przepisu o właściwości przemiennej dla konsumentów w sprawach o zawezwanie do próby ugodowej umożliwiającej kierowanie wniosków przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania konsumenta?

Z wyrazami szacunku