Interpelacja w sprawie rzekomej gotowości państwa polskiego do wypłaty zadośćuczynień dla ofiar niemieckiej okupacji, jeżeli Niemcy nie uczynią tego samodzielnie

Szanowny Panie Premierze,

zwracam się z uprzejmą prośbą o wyjaśnienie sytuacji oraz intencji państwowych, w związku z informacją opublikowaną przez The Guardian 1 grudnia 2025 r., w artykule zatytułowanym „Old tensions simmer just below surface as Tusk and Merz to meet in Berlin“. Według tej relacji, podczas spotkania z kanclerzem Niemiec Friedrichem Merzem, padła wypowiedź rzekomo sugerująca, że Polska – jeżeli strona niemiecka nie zdecyduje się na wypłaty środków dla pozostałych przy życiu ofiar II wojny światowej – może sama rozpocząć wypłaty rekompensat.

Ze względu na ogromną wrażliwość tematu – zarówno moralną, historyczną, jak i prawną – uważam, że publiczne przedstawienie zamiarów w tym zakresie wymaga jednoznacznych, przejrzystych i wiążących deklaracji.

Wypowiedź przypisywana Panu Premierowi – jeśli zostałaby potraktowana dosłownie – zmieniałaby dotychczasową, powszechnie akceptowaną narrację historyczno-państwową, według której to Niemcy jako agresor, a państwo polskie jako ofiara, są stronami domagającymi się reparacji lub rekompensat. Propozycja, by Polska sama wypłacała środki na rzecz ofiar niemieckiej okupacji – przy jednoczesnym braku deklaracji ze strony Berlina – rodzi fundamentalne pytania o sens moralny, prawny i finansowy takiego działania. Z uwagi na to, że temat dotyczy zarówno osób prywatnych (ofiary, ich rodziny), jak i państwa polskiego, oczekiwane rozwiązania musiałyby mieć charakter transparentny, prawnie uregulowany i poprzedzony szeroką debatą publiczną i społeczną.

Zważywszy na doniesienia o możliwości podjęcia odmiennych niż dotychczas działań w zakresie zadośćuczynień za zbrodnie II wojny światowej apeluję o jak najszybsze i precyzyjne wyjaśnienie stanowiska rządu Rzeczypospolitej. Decyzje w tej materii mają nie tylko wymiar symboliczny, ale pociągają za sobą poważne skutki moralne, społeczne oraz państwowe.

W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Pan Premier rzeczywiście wygłosił słowa, że Polska może – w razie braku deklaracji Niemiec – rozpocząć wypłaty zadośćuczynień dla ocalałych ofiar niemieckiej okupacji? Jeżeli tak, proszę o wskazanie, jaki jest planowany mechanizm takich wypłat (podstawa prawna, przesłanki, procedura, źródło finansowania).
2. W jaki sposób rząd RP zamierza zabezpieczyć sprawiedliwość i proporcjonalność takiego działania, aby nie doszło do sytuacji, w której państwo-ofiara – wobec braku naprawy ze strony agresora – samodzielnie bierze na siebie ciężar finansowy rekompensat? Czy planowane są odrębne akty prawne, konsultacje z organizacjami kombatanckimi i ofiarami, a także weryfikacja osób uprawnionych?
3. Czy przed podjęciem decyzji o ewentualnych wypłatach Polska przewiduje jednoczesne podjęcie próby ponownego wystąpienia do Niemiec – zarówno w zakresie reparacji, jak i zwrotu mienia kulturowego – zamiast jednostronnych decyzji budżetowych?
4. Czy rząd RP opracował analizę skutków finansowych, politycznych i międzynarodowych takiego gestu – zarówno pozytywnych, jak i negatywnych? Jakie byłyby jego konsekwencje dla relacji polsko-niemieckich, prawnej odpowiedzialności państwa oraz postrzegania Polski w Europie i na świecie?
5. Jaką rolę mają w tym planie instytucje państwowe, organizacje kombatanckie i społeczne oraz opiniotwórcze – i czy zostaną przeprowadzone publiczne konsultacje, aby decyzje były społecznie akceptowalne i nie rodziły wrażenia, że państwo traktuje pamięć historyczną instrumentalnie lub symbolicznie?
6. Czy rząd planuje rekompensatę za zużytą amunicję i sprzęt wojskowy III Rzeszy podczas wojny obronnej 1939 r.? Straty osobowe Niemców: ok. 50-55 tys. zabitych, rannych i zaginionych łącznie, czołgi: ok. 300 zniszczonych + 800 poważnie uszkodzonych, samoloty: ok. 300 zniszczonych + 260 uszkodzonych.
7. Czy rząd planuje rekompensatę dla Niemiec za zatopienie: trałowca M 85 i trawlera Muhlhausen PG 314 (oba na minach postawionych przez okręt podwodny ORP „Żbik“), oraz lekkie uszkodzenia pancerników „Schleswig-Holstein“ i „Schlesien“ (ostrzał z baterii na Helu)?
8. Czy Polska planuje rekompensatę dla Niemiec za współudział w zatopieniu pancerników „Tirpitz“ (działania wywiadu polskiego) i „Bismarck“ (udział ORP „Piorun“)?
9. Czy Polska planuje zadośćuczynienie obywatelom III Rzeszy – cywilom i wojskowym, zabitym i poszkodowanym przez Polskie Państwo Podziemne w latach 1939-1945?
10. Czy Polska planuje wypłatę zadośćuczynienia obywatelom III Rzeszy wysiedlonym z Polski po II wojnie światowej?
11. Czy Polska planuje zrekompensować Niemcom ich nakłady na infrastrukturę i budownictwo na inkorporowanych ziemiach Państwa Polskiego po 1939 r.? Okupacja jest sytuacją, w której terytorium państwa znajduje się pod faktyczną kontrolą sił zbrojnych obcego państwa, bez zmiany suwerenności państwa okupowanego – o czym stanowi Konwencja Haska z 1907 r.
12. Czy rząd Polski zamierza wypłacić rekompensaty i reparacje wojenne za mienie i teren utracony na rzecz ZSRS po 17 września 1939 r.?

Z wyrazami szacunku

dr Tomasz Rzymkowski