Interpelacja w sprawie poprawy sytuacji finansowej i organizacyjnej warsztatów terapii zajęciowej w Polsce

Warsztaty terapii zajęciowej działają w Polsce od 1992 roku, tworząc niezwykle ważny filar systemu wsparcia dla blisko 30 tysięcy dorosłych osób z niepełnosprawnością w stopniu umiarkowanym i znacznym. To miejsca, które przeciwdziałają marginalizacji społecznej, umożliwiają rozwój osobisty i zawodowy uczestników oraz budują ich poczucie sprawczości i godności.

Niestety, w ostatnim czasie funkcjonowanie wielu WTZ zostało poważnie zagrożone z uwagi na rosnące koszty utrzymania (energii, ogrzewania, transportu, usług zewnętrznych) oraz niewystarczające środki finansowe przekazywane na bieżącą działalność.

Według analiz środowiska WTZ, mimo inflacji na poziomie 4-5%, koszty energii, gazu, ogrzewania i usług wzrosły nawet o 20%, co w połączeniu z niskimi wynagrodzeniami kadry stanowi realne zagrożenie dla utrzymania ciągłości pracy warsztatów.

Brakuje również środków na modernizację, zakup nowoczesnych pomocy terapeutycznych, szkolenia zawodowe uczestników oraz rozwój kompetencji kadry.

Pomimo wieloletnich deklaracji poprawy sytuacji finansowej, realne zmiany nie nastąpiły, a obecny model finansowania nie nadąża za rzeczywistymi kosztami ani nie odpowiada w pełni na potrzeby osób z niepełnosprawnościami.

Przedstawiciele środowiska WTZ podkreślają, że poprawa sytuacji tych placówek nie jest kosztem, lecz inwestycją w godne życie, samodzielność i aktywność społeczną osób z niepełnosprawnościami – inwestycją, która w dłuższej perspektywie przyniesie korzyści społeczne i ekonomiczne.

Postulaty środowiska warsztatów terapii zajęciowej

1. Zwiększenie i stabilizacja finansowania WTZ poprzez:

   1) podniesienie kwoty dofinansowania działalności WTZ w roku 2025, tak aby placówki mogły zachować płynność finansową i przeciwdziałać skutkom wzrostu kosztów;
   2) wprowadzenie stopniowego, trzyletniego planu podwyższenia miesięcznego finansowania uczestnictwa jednej osoby w WTZ do poziomu odpowiadającego minimalnemu wynagrodzeniu;
   3) od 2026 roku — stała, coroczna waloryzacja dotacji w oparciu o wskaźnik wzrostu średniego wynagrodzenia.

2. Uznanie specyfiki pracy w WTZ jako pracy w szczególnych warunkach poprzez:

   1) zaliczenie pracy w WTZ do pracy w warunkach szczególnych (analogicznie jak w szkołach specjalnych);
   2) przyznanie dodatkowych uprawnień pracowniczych, takich jak zwiększenie wymiaru urlopu o 5 dni oraz dostosowanie tygodniowego czasu pracy do zmian w Kodeksie pracy.

3. Systemowe usprawnienie wsparcia osób z niepełnosprawnościami poprzez:

   1) wprowadzenie koordynacji systemu wsparcia na poziomie powiatu obejmującej wszystkie instytucje wspierające osoby z niepełnosprawnościami;
   2) umożliwienie uczestnikom WTZ łączenia aktywności zawodowej z dalszym uczestnictwem w warsztatach — na wzór rozwiązań obowiązujących w środowiskowych domach samopomocy.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej planuje zwiększenie środków na finansowanie WTZ w roku 2025 oraz wprowadzenie mechanizmu ich corocznej waloryzacji?
2. Czy resort rozważa uznanie pracy w WTZ za pracę w szczególnych warunkach oraz przyznanie kadrze dodatkowych świadczeń pracowniczych?
3. Czy planowane są zmiany systemowe umożliwiające uczestnikom WTZ łączenie terapii z zatrudnieniem?
4. Jakie działania podejmie ministerstwo, aby zapewnić stabilność funkcjonowania WTZ i zapobiec odpływowi wykwalifikowanej kadry?