Interpelacja w sprawie projektu ustawy zmieniającej ustawę o Państwowej Inspekcji Pracy oraz Kodeks pracy (UD283) reformującej Państwową Inspekcję Pracy

Szanowna Pani Minister,

zwracam się z interpelacją dotyczącą projektu ustawy UD283 zmieniającej ustawę o Państwowej Inspekcji Pracy oraz Kodeks pracy, który ma na celu wypełnienie kamienia milowego A71G w ramach Krajowego Planu Odbudowy. Projekt ten wzbudza poważne wątpliwości co do jego zgodności z Konstytucją RP, skuteczności oraz proporcjonalności. Co szczególnie niepokojące, projekt nie uzyskał poparcia kluczowych resortów w rządzie, w tym:

• Rządowego Centrum Legislacji - które wydało negatywną opinię prawną, wskazując na naruszenie konstytucyjnych zasad swobody prowadzenia działalności gospodarczej, wolności wyboru zawodu oraz zasady proporcjonalności (art. 20, 22, 31 Konstytucji RP);
• Ministerstwa Finansów - które ostrzega przed „kolosalnym ryzykiem" związanym z natychmiastową wykonalnością decyzji oraz chaosem w rozliczeniach podatkowych (PIT, VAT, PCC);
• Ministerstwa Sprawiedliwości - które krytykuje dwuinstancyjny tryb odwoławczy oraz prognozuje wzrost liczby spraw sądowych o co najmniej 1 861 rocznie, co wymaga zwiększenia etatów sądowych o minimum 36;
• Ministerstwa Infrastruktury - które szacuje, że koszt wstecznego przekształcenia umów w sektorze TSL może wynieść około 1,5 mln zł na jedną firmę;
• Ministerstwa Obrony Narodowej - które podobnie jak MI podnosi zastrzeżenia co do proporcjonalności i skutków finansowych.

Biorąc pod uwagę skalę zastrzeżeń oraz fakt, że cel reformy A4.7 (ograniczenie segmentacji rynku pracy) może być osiągnięty innymi, bardziej skutecznymi i konstytucyjnymi środkami, zwracam się z następującymi pytaniami:

1. W sprawie modyfikacji kamienia milowego KPO

Czy ministerstwo rozważało możliwość modyfikacji kamienia milowego A71G zgodnie z art. 21 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241, który pozwala na zmianę warunków KPO, gdy ich realizacja jest obiektywnie niemożliwa (np. ze względu na niezgodność z konstytucją)?

2. W sprawie opinii Rządowego Centrum Legislacji

Rządowe Centrum Legislacji wydało negatywną opinię prawną, wskazując na naruszenie art. 20, 22 i 31 Konstytucji RP oraz brak mechanizmów zapewniających pewność prawa. W jaki sposób ministerstwo odniosło się do zastrzeżeń RCL? Czy przewidują Państwo wprowadzenie zmian eliminujących wady konstytucyjne wskazane przez RCL, a jeśli nie - na jakiej podstawie prawnej ministerstwo uznaje opinię RCL za bezzasadną?

3. W sprawie stanowiska innych ministerstw

Jak ministerstwo odnosi się do negatywnych opinii czterech resortów (finansów, infrastruktury, obrony narodowej oraz UODO i rzecznika MŚP)? Czy projekt będzie przedmiotem negocjacji międzyresortowych mających na celu uwzględnienie tych zastrzeżeń, czy ministerstwo planuje procedować projekt w obecnej formie pomimo braku konsensusu w rządzie?

4. W sprawie rygoru natychmiastowej wykonalności

Projekt przewiduje, że decyzja OIP o przekształceniu umowy będzie natychmiast wykonalna - pracodawca musi płacić składki ZUS i podatki jeszcze przed rozpatrzeniem odwołania przez sąd.

a. W jaki sposób ministerstwo ocenia proporcjonalność tego rozwiązania w świetle czasu trwania postępowań sądowych (średnio 11,4 miesiąca, w trudnych sprawach do 3 lat)?
b. Jak pracodawca ma odzyskać nienależnie poniesione koszty w przypadku uchylenia decyzji PIP przez sąd? Czy projekt przewiduje mechanizm zwrotu środków lub odszkodowania?
c. Czy ministerstwo przeanalizowało ryzyko ponoszenia przez Skarb Państwa odpowiedzialności odszkodowawczej za wadliwe decyzje PIP, o którym ostrzega Ministerstwo Finansów?

5. W sprawie skutków wstecznych i chaosu podatkowego

Ministerstwo Finansów wskazuje, że natychmiastowa wykonalność decyzji wymusi wielokrotne korygowanie rozliczeń podatkowych (PIT, VAT, PCC) oraz składkowych (ZUS), co może prowadzić do chaosu i ryzyka odpowiedzialności karnej skarbowej.

a. Czy projekt zawiera szczegółowe przepisy regulujące sposób korygowania rozliczeń podatkowych i składkowych za okresy wsteczne?
b. Jak ministerstwo ocenia ryzyko uznania faktur wystawionych w ramach umów B2B za „puste faktury” po wstecznym przekształceniu umowy?
c. W jaki sposób pracodawca ma zabezpieczyć się przed odpowiedzialnością karną skarbową wynikającą z decyzji administracyjnej PIP?

6. W sprawie naruszenia vacatio legis

Rządowe Centrum Legislacji wskazało, że termin wejścia w życie (1.01.2026) narusza wymóg co najmniej 6-miesięcznej vacatio legis dla ustaw zwiększających obciążenia regulacyjne dla przedsiębiorców (obowiązujący od lipca 2025 r.). Czy ministerstwo planuje przesunięcie daty wejścia w życie ustawy, aby zapewnić zgodność z Konstytucją Biznesu?

7. W sprawie skuteczności projektu

Według analizy CALPE/FPP Państwowa Inspekcja Pracy będzie w stanie skontrolować rocznie jedynie około 1,2% z 6,5 miliona umów podlegających kontroli. Pełna weryfikacja zajęłaby 87 lat.

a. Jak ministerstwo ocenia skuteczność projektu w świetle tak ograniczonej zdolności kontrolnej PIP?
b. Czy ministerstwo przeanalizowało ryzyko selektywnego egzekwowania prawa (kontrole skierowane głównie na większe firmy) i pogłębienia nierówności konkurencyjnych?
c. Czy ministerstwo rozważało alternatywne rozwiązania o charakterze systemowym (np. oskładkowanie umów cywilnoprawnych), które wpłynęłyby na rynek powszechnie i długofalowo, bez potrzeby angażowania aparatu administracyjnego?

Ze względu na wagę poruszonych kwestii oraz ich konstytucyjne i gospodarcze konsekwencje proszę o wyczerpującą odpowiedź zawierającą:

1) odniesienie do każdego z postawionych pytań;

2) uzasadnienie prawne i merytoryczne dla przyjętych rozwiązań;

3) wyniki analiz skutków regulacji (jeśli były przeprowadzone);

4) informację o działaniach podjętych w odpowiedzi na uwagi resortów i organizacji społecznych.

Z poważaniem

Sławomir Zawiślak