Interpelacja w sprawie przewlekłości postępowań odwoławczych w wojewódzkich zespołach do spraw orzekania o niepełnosprawności

Szanowna Pani Minister,

zwracam się z interpelacją w sprawie przewlekłości postępowań odwoławczych w wojewódzkich zespołach do spraw orzekania o niepełnosprawności, a w szczególności skutków, jakie te opóźnienia wywołują dla sytuacji życiowej rodzin osób z niepełnosprawnościami.

Bezpośrednim powodem złożenia niniejszej interpelacji jest przypadek rodziny niepełnosprawnego chłopca mieszkającej na terenie mojego okręgu wyborczego, której odebrano świadczenie z tytułu opieki nad dzieckiem z niepełnosprawnością wskutek zakwestionowania stopnia niepełnosprawności w nowym orzeczeniu.

W omawianej sprawie:

1) w marcu 2025 r. Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ostrołęce orzekł u dziecka stopień umiarkowany, a nie – jak dotychczas – znaczny stopień niepełnosprawności, w efekcie rodzina utraciła uprawnienie do świadczenia, które było podstawą utrzymania rodziny;

2) od orzeczenia wniesiono odwołanie na szczeblu powiatowym, które nie zostało uwzględnione;

3) w związku z tym w kwietniu 2025 r. odwołanie przekazano do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Warszawie;

4) w maju 2025 r. zespół wojewódzki poinformował stronę, że wyznacza termin posiedzenia do października 2025 r., jednocześnie wskazując, że wcześniej nie jest w stanie rozpoznać sprawy z uwagi na natłok pracy;

5) w październiku 2025 r. strona została ponownie poinformowana, że przewidywany termin posiedzenia nie zostanie dotrzymany i że nowy termin posiedzenia wyznaczono najpóźniej do dnia 23 lutego 2026 r.

W praktyce oznacza to, że rodzina, pozbawiona realnych dochodów, jest pozostawiona przez niemal rok, a potencjalnie dłużej, w stanie całkowitej niepewności co do prawa do świadczenia, które ma charakter elementarnego zabezpieczenia socjalnego. Tego rodzaju sytuacje – jak wynika z sygnałów społecznych – nie są jednostkowe. Wydłużające się terminy rozpatrywania odwołań przez wojewódzkie zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności mogą skutkować m.in. utratą lub zawieszeniem świadczeń na wiele miesięcy, wpychaniem rodzin w ubóstwo i zadłużenie lub koniecznością rezygnacji z pracy przez opiekunów.

Taki stan rzeczy budzi poważne wątpliwości w kontekście:

- obowiązku załatwiania spraw bez zbędnej zwłoki, wynikającego z Kodeksu postępowania administracyjnego;
- art. 69 Konstytucji RP, który nakłada na władze publiczne obowiązek udzielania osobom z niepełnosprawnościami pomocy w zabezpieczaniu egzystencji;
- jak również zasady sprawiedliwości społecznej i ochrony najsłabszych.

Opisany przypadek z województwa mazowieckiego rodzi pytania, czy jest to problem systemowy, czy też szczególne przeciążenie tego konkretnego zespołu, oraz jakie działania podejmuje i planuje resort, aby takie sytuacje ograniczać i im zapobiegać.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Jaki jest średni czas trwania postępowania odwoławczego od dnia wpływu odwołania do wojewódzkiego zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności do dnia wydania orzeczenia, w podziale na wszystkie województwa, w latach 2023, 2024 oraz za okres styczeń–październik 2025 r.? Proszę o jednoznaczne wskazanie, jak na tle innych województw wypada województwo mazowieckie.

2. Ile spraw odwoławczych rozpatrzyły wojewódzkie zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności w poszczególnych województwach w latach 2023–2024 oraz w okresie styczeń–październik 2025 r.? Proszę o podanie danych w podziale na województwa.

3. Jakie budżety (środki finansowe) zostały przeznaczone na funkcjonowanie powiatowych oraz wojewódzkich zespołów ds. orzekania o niepełnosprawności w latach 2024-2026 (plan i wykonanie), w podziale na województwa? Ile z tych środków stanowiły wynagrodzenia?

4. Czy w resorcie prowadzone są analizy dotyczące przestrzegania terminów załatwiania spraw przez zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie wyników tych analiz w ujęciu wojewódzkim.

5. Czy ministerstwo planuje lub realizuje działania mające na celu skrócenie czasu trwania postępowań odwoławczych, w szczególności: o zwiększenie finansowania/zatrudnienia w wojewódzkich zespołach, o zaostrzenie maksymalnych ustawowych terminów rozpoznawania odwołań, o rozwój lub wdrożenie nowoczesnych narzędzi informatycznych?

6. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie rozwiązań przejściowych, które chroniłyby rodziny przed utratą środków do życia na czas odwołania, np.: utrzymania dotychczas przyznanego świadczenia (np. świadczenia pielęgnacyjnego) do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia odwołania, wprowadzenia mechanizmu zaliczek lub świadczeń pomostowych, uproszczenia ścieżki odwoławczej w oczywistych przypadkach?

7. Jakie działania kontrolne i nadzorcze nad funkcjonowaniem wojewódzkich i powiatowych zespołów ds. orzekania o niepełnosprawności podejmuje ministerstwo oraz właściwe organy podległe lub nadzorowane (w szczególności w województwie mazowieckim)?

Mając na uwadze dramatyczne konsekwencje przewlekłości postępowań odwoławczych dla rodzin osób z niepełnosprawnościami, zwracam się z uprzejmą prośbą o szczegółową odpowiedź na powyższe pytania oraz wskazanie konkretnych działań, które ministerstwo zamierza podjąć w celu poprawy sytuacji.

Z wyrazami szacunku

Żaneta Cwalina-Śliwowska
Posłanka na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej