Interpelacja w sprawie cięć w finansowaniu wsparcia kultury ludowej w ramach programów EtnoPolska i Kultura-Interwencje

Szanowna Pani Minister,

„Rzeczpospolita Polska strzeże (...) dziedzictwa narodowego (...).“ – głosi artykuł 5 Konstytucji RP. Ochrona materialnego i niematerialnego dziedzictwa kulturowego, dbanie o stan kultury ludowej – to powinności rządu RP wynikające wprost z tego zapisu.

Dbałość o kultywowanie ludowych tradycji nabiera też szczególnej wagi w dzisiejszych czasach. Niebagatelne znaczenie dla budowy odporności naszego państwa ma bowiem spójność społeczna. Udział w kulturze tradycyjnej, kołach gospodyń wiejskich, wydarzeniach kulturalnych i zespołach muzyki ludowej to naturalne spoiwo łączące lokalne społeczności i zwiększające odporność na różnego rodzaju kryzysy.

Od wielu lat obserwujemy zamrożenie finansowania kultury, w tym kultury ludowej. Mniej niż 8% wnioskodawców uzyskuje wsparcie w programie stypendialnym MKiDN, co świadczy o rażącym niedofinansowaniu projektu względem potrzeb twórczyń i twórców. W roku 2020 budżet programu „EtnoPolska“, który wspiera m.in. organizację wydarzeń dotyczących kultury tradycyjnej w małych miejscowościach (<50 000 mieszkańców), wynosił 10 mln złotych, a w roku 2025 – 12 mln złotych. Skumulowaną inflację za ten okres ocenia się nawet na ponad 40% – mamy więc do czynienia z wyraźnym spadkiem realnego finansowania mimo wzrostu nakładów.

Z doniesień prasowych oraz informacji, które uzyskałam od twórców wynika, że ministerstwo przygotowuje duże zmiany w programach umożliwiających finansowanie inicjatyw dotyczących kultury ludowej. W 2026 r. program „EtnoPolska“ ma wg tych informacji otrzymać finansowanie zmniejszone o 75%. To 9 mln zł mniej niż w roku 2025, co w praktyce oznacza spadek finansowania graniczący z likwidacją tego programu. Pozostawiono wg relacji mediów branżowych środki na zakup i renowację strojów ludowych, pomijając organizację wydarzeń. Program „Kultura-Interwencje“ w 2026 r. zmierzy się z podobnym zjawiskiem – cięcia wyniosą niemal 50% dotychczas przekazywanych środków, co przekłada się na 5 mln zł. Te cięcia nie zostaną najprawdopodobniej wyrównane przez budżety samorządów i innych instytucji, stoimy zatem przed poważnym zagrożeniem dla twórców kultury ludowej, zwłaszcza niematerialnej, obejmującej na przykład tradycje muzyki ludowej.

Wobec powyższego proszę Panią Minister o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:

1. W jaki sposób ministerstwo zamierza przeciwdziałać krachowi, który wywoła gwałtowna redukcja publicznych środków przyznawanych na wydarzenia związane z kulturą tradycyjną?

2. Jaki jest planowany budżet programu „EtnoPolska“ na rok 2026? Jakiego rodzaju projekty będzie można realizować? Jakiego rodzaju zmiany w kształcie programu są przygotowywane w MKiDN lub w podległych instytucjach?

3. Jaki jest planowany budżet programu „Kultura-Interwencje“ na rok 2026? Jakiego rodzaju projekty będzie można realizować? Jakiego rodzaju zmiany w kształcie programu są przygotowywane w MKiDN lub w podległych instytucjach?

4. Jakie są plany ministerstwa odnośnie do dofinansowania ludowej kultury niematerialnej, szczególnie zaś muzycznej? Jakie prace toczą się w resorcie w tym zakresie i kiedy zostaną ukończone?

5. Jaka była suma zrealizowanych dotacji z budżetu programu „EtnoPolska“ w 2024 roku? Ile ta suma wyniosła w roku 2025 na moment odpowiedzi na niniejszą interpelację?

6. Jaki jest planowany budżet programu „Kultura ludowa i tradycyjna“ w 2026 roku? Jakiego rodzaju projekty będzie można realizować? Jakiego rodzaju zmiany w kształcie programu są przygotowywane w MKiDN lub w podległych instytucjach?

7. Ile i jakiego rodzaju przedsięwzięć zostało dofinansowanych w tych latach, uwzględniając różne kategorie działań, na które można było pozyskać środki (wydarzenia związane z kulturą tradycyjną, inicjatywy edukacyjne, zakup strojów)? Ile projektów odbywało się w ośrodkach poniżej 50 000 mieszkańców, zgodnie z preferencjami projektu?

8. Beneficjentami ilu dotacji w wymienionych latach i na jakie łącznie kwoty były organizacje z sektora finansów publicznych (samorządowe instytucje kultury), a ilu spoza sektora (organizacje pozarządowe, kościoły, działalności gospodarcze)?

9. Jaka była suma zrealizowanych dotacji z budżetu programu „Kultura-Interwencje“ w 2024 roku? Ile ta suma wyniosła w roku 2025 na moment odpowiedzi na niniejszą interpelację?

10. Ile i jakiego rodzaju przedsięwzięć zostało dofinansowanych w tych latach, uwzględniając różne kategorie działań, na które można było pozyskać środki (wydarzenia kulturalne w tym uroczystości jubileuszowe, działania edukacyjne, szkolenia itp. dla kadr kultury, badania nad uczestnictwem w kulturze, kontynuacja wcześniejszych partnerstw)?

11. Beneficjentami ilu dotacji w wymienionych latach i na jakie łącznie kwoty były organizacje z sektora finansów publicznych (samorządowe instytucje kultury), a ilu spoza sektora (NGO, kościoły, działalności gospodarcze)?

12. Jaka była suma zrealizowanych dotacji z budżetu programu w 2024 roku? Ile w roku 2025 roku?

13. Ile i jakiego rodzaju przedsięwzięć zostało dofinansowanych w tych latach, uwzględniając różne kategorie celów, na które można było pozyskać środki? (Ochrona i zachowanie dziedzictwa kultury ludowej i tradycyjnej, Upowszechnianie i promocja kultury ludowej i tradycyjnej, Przekazywanie wiedzy oraz utrwalanie tradycji lokalnej i regionalnej – nabór „Mistrz tradycji 2025“).

14. Beneficjentami ilu dotacji w wymienionych latach i na jakie łącznie kwoty były organizacje z sektora finansów publicznych (samorządowe instytucje kultury), a ilu spoza sektora (NGO, kościoły, działalności gospodarcze)?