Interpelacja w sprawie mechanizmu podzielonej płatności w VAT

Mechanizm podzielonej płatności funkcjonuje w Polsce od siedmiu lat i stał się jednym z najważniejszych narzędzi zwiększających bezpieczeństwo rozliczeń w podatku od towarów i usług. Od samego początku pełnił rolę bariery chroniącej przed nieuczciwymi kontrahentami oraz przed ryzykiem nieświadomego udziału w oszustwach podatkowych. Wraz z rozwojem systemu i stopniowym zwiększaniem zakresu jego stosowania mechanizm ten wpłynął istotnie na ograniczenie nieprawidłowości oraz poprawę jakości obrotu gospodarczego. Jednocześnie dane dotyczące jego aktualnego funkcjonowania pokazują, że wzrost popularności MPP wyraźnie wyhamował, a nawet pojawiły się pierwsze oznaki spadku jego wykorzystania mimo rosnącej wartości gospodarki i liczby transakcji. Jednocześnie rośnie liczba przedsiębiorców zgłaszających trudności związane z dostępem do własnych środków zgromadzonych na rachunkach VAT oraz wydłużającymi się procedurami ich uwalniania. Wskazuje się również na zwiększającą się liczbę przypadków, w których środki pozostają na tych rachunkach zbyt długo, co pogarsza płynność firm i ogranicza możliwości inwestycyjne, zwłaszcza w sektorze MŚP.

W ostatnich latach widać także istotną zmianę w dynamice stosowania mechanizmu. Jednocześnie pojawia się pytanie o przyszłość mechanizmu w kontekście zmian unijnych i możliwych kierunków harmonizacji. Unia Europejska analizuje mechanizm podzielonej płatności jako potencjalne narzędzie stosowane szerzej, a niektóre propozycje sugerują nawet rozszerzenie jego stosowania poza transakcje między przedsiębiorcami. W związku z upowszechnieniem się mechanizmu rośnie również znaczenie praktyki organów podatkowych, w szczególności w obszarze zwrotów VAT, odmów uwalniania środków oraz interpretacji przepisów dotyczących korzystania z rachunków VAT. W wielu przypadkach konieczność blokowania znacznych środków obrotowych na potrzeby zabezpieczenia rozliczeń staje się dla firm poważnym obciążeniem. Jednocześnie przedsiębiorcy zgłaszają potrzebę większej przejrzystości oraz publikowania regularnych analiz dotyczących efektywności mechanizmu, jego wpływu na lukę VAT i skutków finansowych dla gospodarki. Zmieniająca się praktyka i zmieniające się otoczenie prawne wskazują, że mechanizm podzielonej płatności wymaga obecnie ponownej oceny oraz rozważenia modyfikacji, aby pełnić swoją funkcję w sposób bardziej elastyczny, przewidywalny i przyjazny dla uczciwych przedsiębiorców.

W świetle powyższego proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:

1. Jak Ministerstwo Finansów ocenia przyczyny spadku udziału mechanizmu podzielonej płatności w podatku należnym VAT oraz zatrzymania wzrostu wartości i liczby transakcji dokonywanych przy jego użyciu na przełomie lat 2023 i 2024, kiedy po raz pierwszy odnotowano realny spadek skali stosowania tego mechanizmu?
2. Czy resort analizuje, jakie czynniki doprowadziły do zahamowania dynamiki stosowania split payment i czy widzi potrzebę działań naprawczych w tym obszarze?
3. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie nowych zachęt dla przedsiębiorców, które zwiększyłyby dobrowolne stosowanie mechanizmu podzielonej płatności w sytuacji rosnącej liczby wykrywanych fikcyjnych faktur?
4. Czy resort zamierza zaktualizować objaśnienia podatkowe dotyczące mechanizmu podzielonej płatności, które od momentu ich wydania w latach 2018–2019 nie były uzupełniane i nie uwzględniają obecnych realiów obrotu gospodarczego, w szczególności zmian w praktyce organów skarbowych, nowych metod działania przestępców podatkowych, rozwoju technologii, rosnącej skali transakcji objętych MPP oraz problemów zgłaszanych przez przedsiębiorców w zakresie stosowania mechanizmu i zarządzania środkami na rachunkach VAT?
5. Czy ministerstwo planuje aktualizację Metodyki w zakresie oceny dochowania należytej staranności przez nabywców towarów w transakcjach krajowych, tak aby odpowiadała ona dzisiejszym realiom i uwzględniała specyfikę poszczególnych branż?
6. Czy resort prowadzi analizy nad dalszym potencjałem mechanizmu podzielonej płatności jako narzędzia ograniczania luki VAT i czy ocenia go jako instrument wymagający zmian, wzmocnienia lub modyfikacji?