Interpelacja w sprawie możliwości prowadzenia egzekucji należności jednostek samorządu terytorialnego z minimalnego wynagrodzenia za pracę

Szanowna Pani Minister,

pomimo poprawiającej się sytuacji finansowej, jednostki samorządu terytorialnego, w szczególności gminy, zobowiązane są do realizacji wielu zadań własnych z zakresu polityki mieszkaniowej, pomocy społecznej, utrzymania zasobu komunalnego oraz budowy i prowadzenia domów pomocy społecznej (DPS).

Dochody z tytułu czynszów są jednym z podstawowych źródeł finansowania tych zadań. Niestety, brak skutecznych instrumentów egzekucji należności czynszowych powoduje narastanie zadłużenia lokatorów, które w wielu gminach sięga milionów złotych rocznie. Łączna kwota zaległości czynszowych w Polsce na koniec 2022 r. wynosiła ponad 1,2 mld zł w sześciu największych miastach oraz prawie 4,3 mld zł zadłużenia lokatorów wobec gmin (mieszkania komunalne). Pogłębia to problemy finansowe jednostek samorządowych i ogranicza ich zdolność do utrzymania budynków komunalnych, realizacji inwestycji mieszkaniowych oraz świadczenia adekwatnych do potrzeb usług społecznych.

Tymczasem zgodnie z art. 871 § 1 Kodeksu pracy i art. 833 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, wynagrodzenie w wysokości minimalnej (4 666 zł brutto, czyli 3 510,92 zł netto) jest całkowicie wolne od egzekucji, z wyjątkiem należności alimentacyjnych. W praktyce oznacza to, że osoby zatrudnione na umowę o pracę i otrzymujące najniższą krajową są całkowicie chronione przed egzekucją, nawet jeśli od wielu lat nie płacą czynszu i zajmują lokale komunalne bez regulowania należności wobec gminy.

Zupełnie inaczej wygląda to w przypadku emerytów i rencistów, których świadczenia często są niższe od minimalnego wynagrodzenia – oni nie podlegają takiej ochronie. Z ich rent i emerytur komornicy mogą potrącać należności, pozostawiając im jedynie kwotę wolną od potrąceń, która jest znacznie niższa niż minimalne wynagrodzenie za pracę – 1 331,30 zł brutto (stan na marzec 2025 r.).

Powoduje to rażącą nierówność i brak spójności systemowej – osoby młodsze, zdolne do pracy i posiadające wyższe dochody, są całkowicie zwolnione z odpowiedzialności za swoje zobowiązania wobec gminy, podczas gdy osoby starsze, często schorowane i o niższych dochodach, faktycznie ponoszą ciężar egzekucji.

Brak możliwości egzekucji należności czynszowych z najniższego wynagrodzenia krajowego powoduje trwałe uszczuplanie dochodów gmin, co negatywnie wpływa na realizację ich zadań publicznych, w tym:

• utrzymanie zasobu mieszkaniowego,
• finansowanie remontów i modernizacji,
• budowę i prowadzenie domów pomocy społecznej,
• zapewnienie wsparcia osobom w trudnej sytuacji życiowej.

W efekcie koszty utrzymania zadłużonych lokali ponoszą wszyscy mieszkańcy – poprzez dopłaty z budżetu gminy lub ograniczenie środków na inne cele społeczne. Konieczna wydaje się zatem zmiana w przepisach prawa, która umożliwi prowadzenie egzekucji należności jst z minimalnego wynagrodzenia za pracę. Ta zmiana nie ma na celu pogorszenia sytuacji osób o niskich dochodach, lecz przywrócenie elementarnej sprawiedliwości społecznej oraz wprowadzenie równego traktowania obywateli wobec prawa. Rozwiązaniem może być np. zastosowanie kompromisowych sposobów, takich jak:

• umożliwienie egzekucji należności czynszowych do określonego procenta wynagrodzenia minimalnego (np. 20-25%),
• określenie kwoty wolnej, zapewniającej minimum egzystencji,
• wprowadzenie mechanizmu ochrony przed egzekucją dla osób objętych pomocą społeczną.

W związku z powyższym zwracam się z zapytaniem:

1. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w porozumieniu z Ministerstwem Sprawiedliwości planuje podjęcie prac legislacyjnych nad zmianą art. 833 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, polegającą na dopuszczeniu egzekucji należności czynszowych z minimalnego wynagrodzenia za pracę?
2. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w porozumieniu z Ministerstwem Sprawiedliwości planuje podjęcie prac legislacyjnych nad zmianą art. 871 Kodeksu pracy, polegającą na zmianie kwot wolnych od potrąceń?
3. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej planuje ujednolicenie zasad egzekucji wobec wszystkich grup społecznych, w tym pracowników, emerytów i rencistów, tak aby system był sprawiedliwy i proporcjonalny?

Podjęcie szybkich działań legislacyjnych uwzględniających opinie jst, które ponoszą ciężar finansowy nieskutecznej egzekucji należności czynszowych, mających na celu umożliwienie prowadzenia przez jst egzekucji należności czynszowych z minimalnego wynagrodzenia za pracę, przy jednoczesnym zapewnieniu ochrony socjalnej osobom o najniższych dochodach, wydaje się być pilnym działaniem, o które wnoszę.

Z poważaniem

Sylwia Bielawska
Posłanka na Sejm RP