Interpelacja w sprawie możliwości prowadzenia egzekucji należności jednostek samorządu terytorialnego z minimalnego wynagrodzenia za pracę

Szanowny Panie Ministrze,

pomimo poprawiającej się sytuacji finansowej, jednostki samorządu terytorialnego, w szczególności gminy, zobowiązane są do realizacji wielu zadań własnych z zakresu polityki mieszkaniowej, pomocy społecznej, utrzymania zasobu komunalnego oraz budowy i prowadzenia domów pomocy społecznej (DPS).

Dochody z tytułu czynszów są jednym z podstawowych źródeł finansowania tych zadań. Niestety, brak skutecznych instrumentów egzekucji należności czynszowych powoduje narastanie zadłużenia lokatorów, które w wielu gminach sięga milionów złotych rocznie. Łączna kwota zaległości czynszowych w Polsce na koniec 2022 r. wynosiła ponad 1,2 mld zł w sześciu największych miastach oraz prawie 4,3 mld zł zadłużenia lokatorów wobec gmin (mieszkania komunalne). Pogłębia to problemy finansowe jednostek samorządowych i ogranicza ich zdolność do utrzymania budynków komunalnych, realizacji inwestycji mieszkaniowych oraz świadczenia adekwatnych do potrzeb usług społecznych.

Tymczasem zgodnie z art. 871 § 1 Kodeksu pracy i art. 833 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, wynagrodzenie w wysokości minimalnej (4 666 zł brutto, 3 510,92 zł netto) jest całkowicie wolne od egzekucji, z wyjątkiem należności alimentacyjnych. W praktyce oznacza to, że osoby zatrudnione na umowę o pracę i otrzymujące najniższą krajową są całkowicie chronione przed egzekucją, nawet jeśli od wielu lat nie płacą czynszu i zajmują lokale komunalne bez regulowania należności wobec gminy.

Zupełnie inaczej wygląda to w przypadku emerytów i rencistów, których świadczenia często są niższe od minimalnego wynagrodzenia – oni nie podlegają takiej ochronie. Z ich rent i emerytur komornicy mogą potrącać należności, pozostawiając im jedynie kwotę wolną od potrąceń, która jest znacznie niższa niż minimalne wynagrodzenie za pracę – 1 331,30 zł brutto (stan na marzec 2025 r.).

Powoduje to rażącą nierówność i brak spójności systemowej – osoby młodsze, zdolne do pracy i posiadające wyższe dochody, są całkowicie zwolnione z odpowiedzialności za swoje zobowiązania wobec gminy, podczas gdy osoby starsze, często schorowane i o niższych dochodach, faktycznie ponoszą ciężar egzekucji.

Brak możliwości egzekucji należności czynszowych z najniższego wynagrodzenia krajowego powoduje trwałe uszczuplanie dochodów gmin, co negatywnie wpływa na realizację ich zadań publicznych, w tym:

• utrzymanie zasobu mieszkaniowego,
• finansowanie remontów i modernizacji,
• budowę i prowadzenie domów pomocy społecznej,
• zapewnienie wsparcia osobom w trudnej sytuacji życiowej.

W efekcie koszty utrzymania zadłużonych lokali ponoszą wszyscy mieszkańcy – poprzez dopłaty z budżetu gminy lub ograniczenie środków na inne cele społeczne. Konieczna wydaje się zatem zmiana w przepisach prawa, która umożliwi prowadzenie egzekucji należności jst z minimalnego wynagrodzenia za pracę. Ta zmiana nie ma na celu pogorszenia sytuacji osób o niskich dochodach, lecz przywrócenie elementarnej sprawiedliwości społecznej oraz wprowadzenie równego traktowania obywateli wobec prawa. Rozwiązaniem może być np. zastosowanie kompromisowych sposobów, takich jak:

• umożliwienie egzekucji należności czynszowych do określonego procenta wynagrodzenia minimalnego (np. 20-25%),
• określenie kwoty wolnej, zapewniającej minimum egzystencji,
• wprowadzenie mechanizmu ochrony przed egzekucją dla osób objętych pomocą społeczną.

W związku z powyższym zwracam się z pytaniem:

1. Czy Ministerstwo Sprawiedliwości planuje podjęcie prac legislacyjnych nad zmianą art. 833 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, polegającą na dopuszczeniu egzekucji należności czynszowych z minimalnego wynagrodzenia za pracę?
2. Czy Ministerstwo Sprawiedliwości w porozumieniu z Ministerstwem Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej planuje podjęcie prac legislacyjnych nad zmianą art. 871 Kodeksu pracy, polegającą na zmianie kwot wolnych od potrąceń?
3. Czy Ministerstwo Sprawiedliwości planuje ujednolicenie zasad egzekucji wobec wszystkich grup społecznych, w tym pracowników, emerytów i rencistów, tak aby system był sprawiedliwy i proporcjonalny?

Podjęcie szybkich działań legislacyjnych – uwzględniających opinie jst, które ponoszą ciężar finansowy nieskutecznej egzekucji należności czynszowych – mających na celu umożliwienie prowadzenia egzekucji należności czynszowych z minimalnego wynagrodzenia za pracę, przy jednoczesnym zapewnieniu ochrony socjalnej osobom o najniższych dochodach, wydaje się być pilnym działaniem, o które wnoszę.

Z poważaniem

Sylwia Bielawska
Posłanka na Sejm RP