Interpelacja w sprawie braku wymogu składania sprawozdania o zatrudnieniach i wynagrodzeniach (Rb-70) przez kierowników instytutów naukowych Polskiej Akademii Nauk

Szanowny Panie Ministrze,

rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 29 stycznia 2025 r. w sprawie sprawozdawczości budżetowej (Dz. U. 2025 poz. 133) określa rodzaje sprawozdań, do raportowania których zobowiązuje się poszczególne jednostki. Zgodnie z §3 pkt 30 jednym z nich jest druk Rb-70, stanowiącym sprawozdanie o zatrudnieniu i wynagrodzeniach, do sporządzania i przekazywania którego zobowiązani są kierownicy uczelni publicznych (wyodrębnieni w §4 pkt 4).

Wymóg ten nie obejmuje bezpośrednio kierowników innych jednostek wchodzących w skład polskiego systemu szkolnictwa wyższego i nauki, w szczególności instytutów naukowych Polskiej Akademii Nauk, których finansowanie – podobnie jak w przypadku uczelni publicznych – oparte jest na subwencji przyznanej przez ministra nauki i szkolnictwa wyższego (art. 366 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce).

Należy tu zwrócić uwagę, że instytuty PAN są niezależne prawnie i finansowo od PAN - podległej pod KPRM - i uzyskują subwencje i ich zwiększenia bezpośrednio z Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Powyższe informacje wydają się mieć kluczowe znaczenie w kontekście zwiększania wysokości subwencji na utrzymanie i rozwój potencjału dydaktycznego i badawczego. W komunikacie z dnia 25 lutego 2025 r. minister nauki i szkolnictwa wyższego ogłosił zwiększenie wysokości subwencji na rok 2025 w oparciu o dane raportowane w sprawozdaniu Rb-70 – przyznane środki miały zostać przeznaczone na ok. 5-procentowe podwyżki wynagrodzenia brutto pracowników uczelni[1]. Dodatkowo zapowiedział, że zostaną one uwzględnione w wysokości subwencji na rok 2026. Podwyżkami tymi nie objęto jednak instytutów naukowych PAN, które zgodnie z ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce również uprawnione są do otrzymywania środków na utrzymanie i rozwój potencjału badawczego (art. 366 ust. 1 pkt 5), w tym prowadzenie działalności naukowej (art. 365 pkt 2 lit. a).

Z kolei w komunikacie z dnia 6 sierpnia 2025 r. minister nauki i szkolnictwa wyższego zapowiedział zwiększenie wysokości subwencji na utrzymanie i rozwój potencjału badawczego instytutów naukowych Polskiej Akademii Nauk[2] – tym razem jednak wyliczenia oparte zostały na sprawozdaniu GUS Z-06 („Sprawozdanie o pracujących, wynagrodzeniach i czasie pracy” za 2024 r.) i poziomie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia osobowego brutto. Zgodnie z podanymi informacjami zwiększenie to miało charakter jednorazowy i nie zostanie uwzględnione w podstawie naliczania subwencji na rok 2026.

Sytuacja ta prowadzi do utrwalenia nierównego traktowania kluczowych segmentów polskiego systemu nauki. Podczas gdy uczelnie publiczne otrzymują zwiększenia obliczane w oparciu o spójne dane ze sprawozdania Rb-70, instytuty naukowe PAN (nieobjęte obowiązkiem jego sporządzania) pozostają poza mechanizmem trwałego wzrostu subwencji, otrzymując jedynie jednorazowe zwiększenia oparte na odmiennych wskaźnikach. Prowadzi to do systemowego rozbiegania się poziomu finansowania i wynagrodzeń pracowników naukowych zatrudnionych w instytutach PAN i na uczelniach, mimo że zgodnie z ustawą oba typy jednostek realizują porównywalne zadania badawczo-naukowe oraz korzystają z tej samej formuły subwencji. W konsekwencji naukowcy i naukowczynie pracujący w instytutach PAN znajdują się w coraz mniej konkurencyjnej sytuacji płacowej. Jest to szczególnie niepokojące z uwagi na efektywne zmniejszenie trwałej części subwencji po odjęciu skumulowanej inflacji, na co zwraca uwagę Zgromadzenie Dyrektorów Instytutów PAN w jednym z ostatnich stanowisk.[3]

W związku z powyższym, na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora, proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Finansów rozważa rozszerzenie katalogu jednostek zobowiązanych do sporządzania sprawozdania Rb-70 o instytuty naukowe PAN, tak aby dane o rzeczywistych kosztach wynagrodzeń mogły zostać uwzględniane w procesie ustalania wysokości subwencji?

2. Jakie były przesłanki wyłączenia instytutów PAN z obowiązku sporządzania sprawozdania Rb-70, mimo że jednostki te funkcjonują w tym samym systemie finansowania nauki co uczelnie publiczne?

3. Z jakiego powodu razem ze środkami na trwałe zwiększenia subwencji na uczelniach, szczególnie mającymi na celu zwiększenie wynagrodzeń, nie zawsze są przekazywane do MNiSW proporcjonalne kwoty na zwiększenia trwałej części subwencji instytutów PAN?

[1] https://www.gov.pl/web/nauka/komunikat-ministra-nauki-i-szkolnictwa-wyzszego-z-dnia-25-lutego-2025-r-o-zwiekszeniach-wysokosci-subwencji-ze-srodkow-finansowych-na-utrzymanie-i-rozwoj-potencjalu-dydaktycznego-oraz-potencjalu-badawczego-przyznanych-na-rok-2025-podwyzki2

[2] https://www.gov.pl/web/nauka/komunikat-ministra-nauki-i-szkolnictwa-wyzszego-z-dnia-6-sierpnia-2025-r-o-zwiekszeniach-wysokosci-subwencji-ze-srodkow-finansowych-na-utrzymanie-i-rozwoj-potencjalu-badawczego-przyznanych-na-rok-2025-instytutom-naukowym-polskiej-akademii-nauk2

[3] STANOWISKO NR 4/2025 PREZYDIUM ZGROMADZENIA DYREKTORÓW INSTYTUTÓW NAUKOWYCH POLSKIEJ AKADEMII NAUK z dnia 12 października 2025 r. w sprawie konieczności trwałego zwiększenia finansowania instytutów PAN: https://drive.google.com/file/d/1HbgIpP5YjmyTALpb7yE1V4UOEFRTyPBH/view