Interpelacja w sprawie realizacji Krajowego Planu Odbudowy w zakresie rolnictwa w latach 2024-2025 oraz rezygnacji Polski z finansowania retencji wody na obszarach wiejskich

Szanowny Panie Ministrze,

podczas drugiego posiedzenia Parlamentarnego Zespołu do spraw Ochrony i Rozwoju Polskiej Produkcji Rolnej przewodnicząca zespołu, poseł Gromadzka, bardzo jasno zdefiniowała oczekiwania wobec Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

To nie była opozycyjna krytyka, tylko głos przewodniczącej zespołu z Koalicji Obywatelskiej, która – cytuję – wskazywała, że:

• „celem dzisiejszego naszego posiedzenia jest przybliżenie stanu wdrażania inwestycji, ale też realizacji projektów z działań z Krajowego Planu Odbudowy. Zgłaszają się do mnie nie tylko rolnicy, ale również organizacje zrzeszające rolników, grupy producenckie, również przedsiębiorstwa, które trochę niepokoją się poziomem realizacji Krajowego Planu Odbudowy i poziomem rozpatrywania wniosków, szybkością rozpatrywania wniosków”.
• „Generalnie mamy czas do końca 2026 roku, a wiemy sami, że z certyfikacją, zawieraniem umów to różnie bywa. Musimy być na to po prostu przygotowani”.
• „Chcielibyśmy tutaj państwa prosić o szybkie, precyzyjne zreferowanie, żebyśmy mogli (…) podać również te informacje do publicznej wiadomości, żebyśmy wiedzieli, na jakim poziomie jest certyfikacja i wydawanie środków z Krajowego Planu Odbudowy i czy te środki wydamy do końca 2026 roku”.

Ta sama przewodnicząca – nie opozycja – mówiła także o retencji wody:

• „retencja wody jest naprawdę w tym czasie kluczowa dla polskiego rolnictwa w związku z czynnikami klimatycznymi (…); musimy naszemu społeczeństwu przedstawić plan, mam wrażenie, że już nawet taki naprawczy, żeby zapobiec skutkom tych katastrof, bo wiemy, że rolnicy teraz wnioskują na przykład o suszowe, to też budżet państwa kosztuje, ale lepiej wprowadzić prewencję niż (…) narzędzia, które mają zrekompensować”.

Jednocześnie z pisma podpisanego przez przedstawiciela Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, pana Adama Nowaka, wynika, że:

• inwestycja B3.3.1 – Inwestycje w zwiększanie potencjału zrównoważonej gospodarki wodnej na obszarach wiejskich nie zostanie zrealizowana,
• wskaźnik 858 000 ha gruntów rolnych i leśnych korzystających z ulepszonej retencji wody miał okazać się możliwy do osiągnięcia jedynie w 18%,
• w toku IV rewizji KPO Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi proponowało obniżenie wskaźnika i grę wskaźnikami w innych komponentach,
• Komisja Europejska odmówiła,
• Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej zaproponowały usunięcie inwestycji B3.3.1 z KPO, godząc się tym samym na rezygnację z alokacji ok. 36,5 mln euro na retencję na obszarach wiejskich.

W świetle powyższego rodzi się kilka pytań o elementarną spójność polityki państwa.

Z jednej strony przewodnicząca Parlamentarnego Zespołu do spraw Ochrony i Rozwoju Polskiej Produkcji Rolnej mówi, że:

• „retencja wody jest naprawdę w tym czasie kluczowa dla polskiego rolnictwa”,
• „musimy się naprawdę przyłożyć” do wykorzystania środków z KPO,
• „wiemy, że jest krótki czas na wydatkowanie tych środków, więc musimy się naprawdę przyłożyć”,

a z drugiej strony pod rządami tzw. koalicji 15 października Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi przyznaje, że:

• kluczowy wskaźnik retencyjny zostanie wykonany raptem w 18%,
• zamiast planu naprawczego i przyspieszenia realizacji ministerstwo proponuje wycięcie całej inwestycji B3.3.1 z KPO,
• gminy na obszarach wiejskich zostają z obciętymi umowami i krótkim terminem na „dogaszanie” projektów.

Jest to szczególnie bulwersujące w sytuacji, w której sama przewodnicząca zespołu mówiła, że:

• „to jest bardzo ważne w kontekście możliwości wejścia Ukrainy do Unii Europejskiej, ale również importu produktów rolnych z krajów trzecich (…). I przede wszystkim wzmocnienia polskiej produkcji rolnej, polskiego produktu”,
• „rolnictwo ekologiczne (…) może ożywić polską produkcję rolną, ponieważ musimy konkurować z tańszą produkcją z agroholdingów ukraińskich, rosyjskich, białoruskich, a nie tylko narzekać na ich konkurencję”.

Jak więc wytłumaczyć polskim rolnikom, że rząd, który deklaruje wzmocnienie polskiej produkcji rolnej i „naprawczy plan retencyjny”, równocześnie dobrowolnie rezygnuje z inwestycji retencyjnej B3.3.1, kluczowej dla obszarów wiejskich, i godzi się na zwrot części środków?

Co więcej, przewodnicząca zespołu wielokrotnie podnosiła kwestie:

• niedostatecznego informowania i szkolenia („mam takie odczucie, że my mało szkolimy i mało promujemy te dofinansowania, te nabory”),
• chaosu interpretacyjnego w ARiMR („żeby tak nie było, że każde województwo rządzi się swoimi prawami i definiuje inaczej te potrzeby”),
• pytała o dokładne dane:
  • „ile takich podmiotów jest, zarówno jeżeli chodzi o rolników indywidualnych, jak i też pozostałych podmiotów gospodarczych”,
  • „jak to jest realizowane w chwili obecnej (…) poprzez liczby możemy zweryfikować istniejące problemy i wprowadzić działania naprawcze”,
  • „chciałabym poznać wszystkie nabory i po prostu od momentu zakończenia naboru do momentu oceny ostatniego wniosku naboru i zawarcia umowy”.

Tymczasem z wypowiedzi przedstawicieli ARiMR wynika, że:

• występują poważne opóźnienia w ocenie wniosków,
• pracownicy „ciągną” trzy programy naraz (PROW 2014-2020, KPO, PS),
• mimo działań naprawczych (nadgodziny, praca zdalna) wciąż pozostaje istotna liczba wniosków oczekujących na ocenę.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

I. Dwa lata Koalicji 15 października – co faktycznie zrobiono?

1. Proszę o przedstawienie – w formie tabelarycznej – stanu realizacji inwestycji KPO, za które odpowiada Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (A141, A241, B3.1.1, B3.3.1 itd.), w dwóch datach:
   1. na dzień powołania rządu stworzonego przez tzw. Koalicję 15 października,
   2. na dzień sporządzenia odpowiedzi na niniejszą interpelację,
      z podziałem na:
   • wartość alokacji,
   • wartość zawartych umów (kontraktacja),
   • wartość wypłaconych środków,
   • liczbę złożonych wniosków,
   • liczbę wniosków zaakceptowanych, odrzuconych i w trakcie oceny.
2. Jakie konkretne działania naprawcze w zakresie wdrażania KPO w rolnictwie zostały podjęte przez Pana Ministra i kierownictwo resortu w ciągu ostatnich dwóch lat, poza tym, co ARiMR opisuje jako „nadgodziny i praca zdalna”? Proszę o precyzyjny opis: daty decyzji, zakres, efekty.
3. Czy Ministerstwo dysponuje aktualnym planem dojścia do pełnego wykorzystania alokacji KPO w rolnictwie do końca 2026 r.? Jeżeli tak – proszę o załączenie tego planu (kamienie milowe, wartości po kwartałach, odpowiedzialne jednostki). Jeżeli nie – proszę wyjaśnić, dlaczego przy tak krótkim horyzoncie czasowym taki plan nie został opracowany.

II. Retencja B3.3.1 – jak można było dopuścić do takiego fiaska?

1. Kiedy po raz pierwszy – w dokumentach wewnętrznych MRiRW – pojawiła się informacja, że wskaźnik 858 000 ha ulepszonej retencji (B23L) jest zagrożony i że jego wykonanie może wynieść jedynie około 18%? Proszę o podanie daty, autora notatki i adresatów.
2. Jakie działania korygujące zostały podjęte przez Ministerstwo Rolnictwa od momentu, gdy stało się jasne, że inwestycja B3.3.1 jest poważnie zagrożona (np. dodatkowe nabory, zmiana kryteriów, uproszczenie procedur, wzmocnienie informacyjne i szkoleniowe gmin) – zanim resort zgodził się na wykreślenie całej inwestycji z KPO?
3. Dlaczego – skoro Przewodnicząca Zespołu sejmowego słusznie uznała, że „retencja wody jest kluczowa dla polskiego rolnictwa” – Ministerstwo nie przygotowało i nie przedstawiło społeczeństwu „planu naprawczego” retencji, o którym mówiła wprost Przewodnicząca („mam wrażenie, że już nawet taki naprawczy”), lecz de facto zaakceptowało rezygnację z projektu B3.3.1?
4. Ile gmin i na jaką łączną kwotę ma dziś zawarte umowy w ramach inwestycji B3.3.1, które – w związku z decyzją o usunięciu inwestycji z KPO – będą musiały:
   • a) zakończyć projekty do 12 grudnia 2025 r.,
   • b) zwrócić niewykorzystane środki do 23 grudnia 2025 r.?
5. Jaką łączną powierzchnię gruntów (w ha) obejmują inwestycje retencyjne B3.3.1, które zostaną zrealizowane w okrojonej formie (do 12 grudnia 2025 r.), a jaką – według pierwotnych założeń – miały objąć?
6. Czy Ministerstwo Rolnictwa przewiduje skompensowanie utraty inwestycji B3.3.1 ze środków innych programów (Plan Strategiczny WPR, PROW, budżet krajowy, Fundusz Ochrony Gruntów Rolnych, Wody Polskie)? Jeżeli tak – proszę wskazać dokładne kwoty, źródła finansowania i harmonogram. Jeżeli nie – proszę wprost przyznać, że inwestycje retencyjne, które miały być sfinansowane z B3.3.1, po prostu nie zostaną zrealizowane.

III. Wod-Kan, azbest, Rolnictwo 4.0 – gdzie jesteśmy naprawdę?

1. Przewodnicząca Zespołu pytała wprost:

• „inwestycje wodnokanalizacyjne, bo gminy wiejskie pytają, które nie są aglomeracją. Pytali się mnie, kiedy będzie możliwość ogłoszenia naboru i jaka to jest alokacja środków”.
  Proszę o przedstawienie – w układzie województw – stanu inwestycji Wod-Kan:
• alokacja,
• liczba złożonych wniosków,
• liczba zawartych umów,
• wartość wypłaconych środków,
• przewidywana data zakończenia realizacji inwestycji w poszczególnych województwach.

1. W kontekście programu usuwania azbestu, Przewodnicząca mówiła o „poważnym problemie z utylizacją azbestu” na obszarach wiejskich. Proszę o informację:

• ile ton azbestu na obszarach wiejskich zdjęto i zutylizowano z wykorzystaniem środków KPO,
• ile środków na ten cel zostało już wydatkowanych,
• czy występują „wąskie gardła” (instalacje do unieszkodliwiania, logistyka, procedury) – i jakie działania Ministerstwo podjęło, by je usunąć.
• Ile jeszcze azbestu pozostało na polskiej wsi?

1. W inwestycji Rolnictwo 4.0 pełnomocnicy ARiMR i MRiRW przyznali, że ostatni nabór trwał niecałe trzy dni, bo tak szybko wyczerpano alokację. Przewodnicząca słusznie zauważyła, że rolnicy:

• mają problem z dotarciem do informacji,
• „mało szkolimy i mało promujemy te dofinansowania”.
  Proszę o informację:
• ile wniosków w ramach Rolnictwa 4.0 zostało złożonych, zaakceptowanych i odrzuconych,
• ilu wnioskodawców zostało odciętych od naboru z powodu jego nagłego zamknięcia po przekroczeniu alokacji,
• jakie działania informacyjne i szkoleniowe zostały przeprowadzone w 2024–2025 r. (liczba szkoleń, liczba uczestników, udział ODR).

IV. Tempo oceny wniosków, chaos interpretacyjny, dostępność KPO dla rolników

1. Przewodnicząca Zespołu relacjonowała przypadek rolnika, który złożył wniosek z podpisem zaufanym elektronicznym, a mimo to:

• „urzędnik agencji prosił go, żeby po prostu był podpis fizyczny”.
  Czy Ministerstwo potwierdza występowanie rozbieżnych praktyk w oddziałach ARiMR dotyczących formy podpisu i kompletowania dokumentacji?
• Jeżeli tak – kiedy i w jaki sposób zostało to ujednolicone (instrukcje, szkolenia, kontrole),
• jeżeli nie – proszę wskazać, jakie działania podjęto wobec kierownictwa jednostek, gdzie takie praktyki miały miejsce.

1. Proszę – zgodnie z oczekiwaniem wyrażonym przez Przewodniczącą – o przedstawienie dla każdego naboru KPO w rolnictwie:

• daty zakończenia naboru,
• daty zakończenia oceny ostatniego wniosku,
• daty zawarcia ostatniej umowy,
  w podziale na rodzaje działań (Rolnictwo 4.0, małe przetwórstwo, MŚP przetwórstwa, centra przechowalniczo-dystrybucyjne, Wod-Kan, retencja itd.).

1. W przypadku naboru dla MŚP przetwórstwa rolno-spożywczego, o który pytała Przewodnicząca („nabór zakończył się 18 listopada 22 roku. Kiedy zakończyliście Państwo weryfikację wniosków?”), proszę o:

• datę zakończenia oceny wniosków,
• liczbę zawartych umów,
• liczbę wniosków odrzuconych,
• średni czas od złożenia wniosku do podpisania umowy.

V. Strategia ogólnopolska – giełdy rolno-spożywcze, centralne inwestycje

1. Przewodnicząca Zespołu formułowała postulat, aby z wykorzystaniem środków KPO tworzyć „prawdziwe giełdy rolno-spożywcze, o których Polska marzy od 20 lat”, powstające:

• „w każdym województwie docelowo”,
• jako „scentralizowana inwestycja, która mogłaby podlegać pod podmiot państwowy”.
  Proszę o odpowiedź:
• czy Ministerstwo Rolnictwa zgłaszało w ramach II, III lub IV rewizji KPO wnioski o dedykowane wsparcie na budowę lub modernizację giełd rolno-spożywczych,
• jeżeli tak – z jakim skutkiem,
• jeżeli nie – dlaczego rząd zignorował tak wyraźny sygnał polityczny i gospodarczy, zgłaszany przez Przewodniczącą Zespołu?

1. Czy w ramach trzeciej i czwartej rewizji KPO Ministerstwo Rolnictwa złożyło formalne propozycje zmian, powołując się – jak sama Przewodnicząca – na:

• „obiektywną okoliczność włączenia Ukrainy do Unii Europejskiej”,
• szczególne zagrożenia dla makroregionów Polski Wschodniej (Lubelszczyzna, Podkarpacie, Podlasie)?
  Jeżeli tak – proszę o przekazanie tych propozycji. Jeżeli nie – proszę wyjaśnić, dlaczego rząd nie wykorzystał tej „obiektywnej okoliczności”, o której mówiła Przewodnicząca, aby wzmocnić komponent rolny KPO.

Szanowny Panie Ministrze,

Przewodnicząca Zespołu ds. ochrony i rozwoju polskiej produkcji rolnej deklarowała, że chce działać jak „klasyczny lobbing po to, żeby jak najwięcej rolnictwo otrzymało”. Tymczasem dziś rolnicy słyszą, że:

• inwestycja retencyjna B3.3.1 – kluczowa dla bezpieczeństwa wodnego wsi – została wycięta z KPO,

Proszę o bardzo konkretną, tabelaryczną, liczbową odpowiedź na powyższe pytania – tak, aby można było, zgodnie z intencją Przewodniczącej, przedstawić rolnikom realny stan certyfikacji, wydatkowania środków i ryzyka ich utraty do końca 2026 r., a nie tylko ogólne deklaracje.

Z poważaniem