Interpelacja w sprawie naprawy systemowych problemów w usługach opiekuńczych

Szanowna Pani Ministro,

zwracam się z interpelacją dotyczącą problemów zgłaszanych przez mieszkańców Żywca oraz opiekunki zatrudnione w lokalnej fundacji, realizującej usługi opiekuńcze dla osób starszych, chorych i z niepełnosprawnością w stopniu znacznym. Z otrzymanych zgłoszeń wynika szereg istotnych problemów wpływających zarówno na ciągłość usług opiekuńczych, jak i na warunki pracy opiekunek, co bezpośrednio odbija się na bezpieczeństwie i zdrowiu osób wymagających stałej opieki.

1. Brak ciągłości świadczenia usług w drugiej połowie grudnia

Fundacja realizuje projekt opiekuńczy do 31 grudnia, jednak – jak wskazano – w praktyce świadczenie usług kończy się już 15 grudnia z powodu rozliczeń projektu, przygotowywania dokumentacji i opracowywania wniosku do kolejnej edycji programu. Powoduje to 15-dniową lukę w dostępie do opieki, w czasie której osoby niesamodzielne, w tym leżące osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności, pozostają bez pomocy. Nie przewiduje się również systemu zastępstw. Taka przerwa zaprzecza idei ciągłej opieki finansowanej ze środków publicznych i naraża podopiecznych oraz ich rodziny na poważne konsekwencje zdrowotne.

2. Brak zastępstw za opiekunki na zwolnieniach lekarskich i w okresach świątecznych

Zgłaszający informują, że opiekunki pracują na umowach zleceniach, a nie na etatach, nie przysługuje im urlop, a w przypadku choroby opiekunki lub jej nieobecności nie wyznacza się zastępstwa. Podopieczni pozostają bez żadnej pomocy, mimo że decyzje administracyjne przyznają opiekę do końca roku. Brak systemu zastępstw stanowi naruszenie ciągłości opieki gwarantowanej w programach rządowych i samorządowych.

3. Zbyt niskie wynagrodzenia i brak motywacji do podejmowania dodatkowych godzin

Zgłaszający informują o braku dodatków i premii dla opiekunek, braku dodatkowego wynagrodzenia za pracę w soboty, niskich stawkach godzinowych oraz braku środków na opłacanie zastępstw, mimo że środki z konkursu są przeznaczane również na inne instytucje (MOPS, CPS).
W efekcie trudno jest znaleźć osoby chętne do realizacji dodatkowych godzin lub zastępstw, co pogłębia problem kadrowy.

4. Potrzeba odejścia od systemu konkursowego i utworzenia stałego finansowania usług opiekuńczych

Zgłaszane jest również, że mechanizm konkursowy wymusza coroczne przerwy w projekcie, blokuje możliwość zatrudnienia opiekunek na etat oraz uniemożliwia planowanie pracy i zapewnienie ciągłości usług. Rodziny postulują stworzenie stałego, ustawowego systemu finansowania usług opiekuńczych, zamiast corocznych konkursów, które generują przerwy i braki kadrowe.

Dodatkowo mieszkańcy Żywca zwracają uwagę, że lokalny MOPS, mimo realnych starań, nie jest w stanie zapewnić zastępstw ani prowadzić stałego, otwartego naboru opiekunek i asystentów, ponieważ ograniczają go obowiązujące przepisy oraz system finansowania usług opiekuńczych. W obecnym modelu gmina nie ma gwarancji ciągłego finansowania usług przez cały rok, co uniemożliwia tworzenie etatów oraz utrzymanie rezerwy kadrowej na czas choroby lub urlopów opiekunek.

Mieszkańcy podkreślają również, że nabór nowych opiekunek i asystentów powinien odbywać się w sposób oficjalny i transparentny w ramach procedur MOPS-u, jednak brak stabilnego finansowania i brak możliwości oferowania stałych etatów sprawiają, że rekrutacja jest utrudniona i nieskuteczna. Zgłaszany jest także problem braku jakichkolwiek dodatków finansowych dla opiekunek podejmujących zastępstwa, co dodatkowo zniechęca osoby do podejmowania tego rodzaju pracy.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Ministry z pytaniami:

1. Czy ministerstwo dostrzega problem przerw w świadczeniu usług opiekuńczych w grudniu, wynikających z corocznych rozliczeń konkursowych? Czy są planowane zmiany zapewniające ciągłość usług przez cały rok, w tym w okresie świątecznym?
2. Czy ministerstwo zamierza wprowadzić standardy obligujące realizatorów usług do zapewnienia zastępstw za opiekunki przebywające na zwolnieniach lekarskich lub nieobecne z innych przyczyn?
3. Czy jest planowane umożliwienie lub wymuszenie zatrudniania opiekunek na umowy o pracę, co zagwarantowałoby urlop, stabilność i lepszą jakość usług?
4. Czy ministerstwo analizuje możliwość podwyższenia stawek godzinowych dla opiekunek oraz wprowadzenia dodatków: za pracę w soboty, za zastępstwa oraz za pracę w okresie świątecznym?
5. Czy jest brane pod uwagę odejście od modelu konkursowego i stworzenie stałego, ustawowego finansowania usług opiekuńczych, tak aby nie dochodziło do przerw w świadczeniu opieki i corocznych niepewności co do dalszej pracy opiekunek?
6. Czy ministerstwo rozważa stworzenie ogólnopolskich standardów dotyczących minimalnej dostępności opieki dla osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności, tak aby żadna przerwa, nawet techniczna, nie narażała ich zdrowia i życia?

Z wyrazami szacunku

Małgorzata Pępek
Poseł na Sejm RP